Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2009

Επ’ αφορμή τριών θανάτων

Επ’ αφορμή τριών θανάτων

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


Στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας «ΛΗΜΝΟΣ» αναφερόταν το τραγικό τροχαίο ατύχημα στη Μύρινα με το θάνατο των δύο νεαρών παιδιών της 17χρονης Αλίνας Μιχαλούσα και του 23χρονου Θανάση Μοσχάκη και επίσης ο θάνατος του γιατρού Νίκου Γλυνάτση. Αισθάνθηκα την ανάγκη να γράψω δυο λόγια και ας μου συγχωρεθεί ο προσωπικός τόνος.
Για το τροχαίο ατύχημα πρώτα. Δεν γνώριζα την οικογένεια του κοριτσιού. Με τον πατέρα όμως του αγοριού, το Γαρόφαλλο, είμαστε συμμαθητές στο Γυμνάσιο Λήμνου, για έξι χρόνια. Ήταν ένας άνθρωπος χαμηλών τόνων, καλόκαρδος, με ένα μόνιμο χαμόγελο στα χείλη του και επί πλέον πολύ παλληκάρι. Ένα γεγονός ήταν η αιτία να αναπτυχθεί μεταξύ μας μια φιλία και αμοιβαία εκτίμηση, η οποία δεν θα σβήσει όσα χρόνια κι αν περάσουν. Είμαστε τελειόφοιτοι εν έτει 1971. Η τάξη πήρε μια κοινή απόφαση, σχετική με τη σχολική διαδικασία. (Οι λεπτομέρειες νομίζω δεν ενδιαφέρουν). Δεχθήκαμε φοβερή πίεση και απειλές από τους καθηγητές και το γυμνασιάρχη. Οι υπόλοιποι μαθητές υποχώρησαν, εκτός από το Γαρόφαλλο, τον Παναγιώτη Φουσκούδη και εμένα. Θεωρηθήκαμε πρωταίτιοι της ανταρσίας και χωρίς καν να μας καλέσουν να απολογηθούμε, αποβληθήκαμε και οι τρεις για πέντε μέρες από το σχολείο, εμένα δε, με καθαίρεσαν και από σημαιοφόρο. Το κλίμα της ανελευθερίας και της τρομοκρατίας της χούντας δυστυχώς είχε μπολιάσει πολλούς καθηγητές. Οι απειλές, οι χλευασμοί και η πίεση προς τους γονείς μας, συνεχίστηκαν για αρκετό καιρό. Και οι τρεις βρεθήκαμε σε πολύ άσχημη θέση. Αυτό το γεγονός μας συνέδεσε ψυχικά και κάθε φορά που συναντιόμαστε τυχαία στη Μύρινα τα επόμενα χρόνια, ανάβλυζαν θερμά συναισθήματα αγάπης και αλληλοσεβασμού. Αγαπητέ φίλε Γαρόφαλλε, μεγάλη η δοκιμασία σου. Κράτα όσο μπορείς. Πάντα ήσουν παλληκάρι. Δεν ξέρω αν αυτό απαλύνει κάπως τον πόνο σου, αλλά θέλω να σου πω, ότι οι καρδιές όλων των παλιών συμμαθητών σου κλαίνε μαζί με τη δική σου.
Για το Νίκο Γλυνάτση τώρα. Το γιατρό Νίκο Γλυνάτση τον πρωτογνώρισα το 1971, όταν με πήγαν σχεδόν ετοιμοθάνατο από μια φοβερή γαστρορραγία στο Νοσοκομείο της Λήμνου. Θυμάμαι το φοβερό αγώνα του να εξασφαλίσει αίμα, αφού υπηρεσία αιμοδοσίας δεν υπήρχε στη Λήμνο και η ομάδα αίματός μου ήταν πολύ σπάνια. Με δικές του ενέργειες με μετέφεραν μετά δύο ημέρες αεροπορικώς στην Αθήνα, με 12 αιματοκρίτη. Έγινα τέλος πάντων καλά, τι καλά δηλαδή, τα κερολίβανα βαστούσα, αλλά επιβίωσα. Ακολούθησαν τα γεγονότα των συνεχών επιπλήξεων και αποβολών στο σχολείο και η καθαίρεσή μου από σημαιοφόρο. Βάλτε και το άγχος του διαβάσματος για τις πανελλήνιες εξετάσεις, την κακή διατροφή, αφού ήμουν μακριά από το χωριό μου, το στομάχι μου χειροτέρεψε, πονούσα συνεχώς και έκανα εμέτους σχεδόν κάθε μέρα. Τότε βρήκα αποκούμπι στο γιατρό Γλυνάτση. Κάθε λίγο και λιγάκι ο κακομοίρης ο πατέρας μου με πήγαινε στο ιατρείο του, που ήταν κοντά στον παλιό σταθμό λεωφορείων. Ο Γλυνάτσης μου στάθηκε σαν πατέρας μου. Ήταν ο μόνος που με στήριξε στη δυσκολία μου τότε. Και με τις ιατρικές του υπηρεσίες, αλλά κυρίως με την ανθρωπιά του και τις συμβουλές του. Είχα πάρει ήδη την απόφαση να μην δώσω εξετάσεις για ιατρική, λόγω της οικονομικής μας εξαθλίωσης, αλλά ο Γλυνάτσης μου άλλαξε γνώμη, ενισχύοντάς με ψυχολογικά και ηθικά. Περιττό βέβαια να πω, ότι βλέποντας την κατάστασή μας, ποτέ δεν δέχθηκε αμοιβή από τον πατέρα μου, παρ’ όλο που τον επισκεπτόμαστε ιδιωτικά. Μετά από έξι χρόνια υπηρετούσα τη θητεία μου ως στρατιώτης στο πυροβολικό στις Αγγαρυώνες. Ένα απόγευμα, φορώντας τα αθλητικά μου, έκανα τζόκινγκ κοντά στο Λιβαδοχώρι. Σταμάτησε ένα αυτοκίνητο δίπλα μου. Ήταν ο Γλυνάτσης. «-Εσείς δεν είστε ο νεαρός με την γαστρορραγία, που ήθελε να γίνει γιατρός;», μου είπε. «-Είμαι ήδη γιατρός, χάρη σε σας», του απάντησα. Ο Γλυνάτσης δάκρυσε και μου είπε: «-Για κάτι τέτοιες στιγμές αξίζει κάποιος να είναι γιατρός». Σεβαστέ Νικόλαε Γλυνάτση, αιωνία η μνήμη σου. Δεν θα σε ξεχάσω ποτέ.

Θα πάρετε ένα κοκτέιλ μολότωφ;

Θα πάρετε ένα κοκτέιλ μολότωφ;

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


Πλησιάζει η επέτειος του Πολυτεχνείου και στη μνήμη έρχονται οι περσινές ταραχές, που συγκλόνισαν την Ελλάδα, με αφορμή το φόνο του νεαρού μαθητή Αλέξη Γρηγορόπουλου από αστυνομικό. Οι μεγάλες «ντίβες» κάθε χρονιά τέτοιες μέρες είναι οι βόμβες μολότωφ, που εκτοξεύουν διαδηλωτές εναντίον των ΜΑΤ. Γνωρίζετε όμως την ιστορία της βόμβας μολότωφ; Σας παρουσιάζω μερικά στοιχεία, τα οποία βρήκα σε διάφορα άρθρα, κυρίως ξενόγλωσσα και έκανα μια σύνθεση.
Η βόμβα μολότωφ, που κατά καιρούς έχει αποκληθεί, βόμβα των φτωχών, βόμβα πετρελαίου, βόμβα βενζίνης, βόμβα φωτιάς, κοκτέιλ μολότωφ, κλπ, αποτελείται στη σημερινή της καθημερινή εκδοχή από ένα γυάλινο μπουκάλι, συνήθως μπύρας, με βενζίνη μέσα, που το φράζουν με ύφασμα ή στουπί, το οποίο εξέχει του μπουκαλιού και χρησιμοποιείται ως φιτίλι. Βάζοντας φωτιά στο φιτίλι το εκτοξεύουν και όταν το μπουκάλι σπάσει, παίρνει φωτιά η βενζίνη.
Το όνομά της το πήρε από τον υπουργό εξωτερικών της Σοβιετικής Ένωσης Βιάτσεσλαβ Μολότωφ ως εξής: Μετά το γερμανοσοβιετικό σύμφωνο μη επίθεσης Ρίμπεντροπ – Μολότωφ το 1939, οι Σοβιετικοί απαίτησαν από τους Φινλανδούς να τους παραδώσουν μερικά στρατηγικής σημασίας λιμάνια. Οι Φινλανδοί αρνήθηκαν και ο «κόκκινος στρατός» εισέβαλε στη Φινλανδία. Όταν ο Μολότωφ σε ραδιοφωνική εκπομπή, στα πλαίσια προπαγάνδας, υποστήριξε ότι οι Σοβιετικοί δεν έριχναν βόμβες στους Φινλανδούς αλλά τρόφιμα, τότε οι Φινλανδοί απάντησαν ότι εις ανταπόδοση των βομβών (που τις ονόμαζαν περιπαιχτικά «πανέρια πικνίκ του Μολότωφ»), θα πρόσφεραν στους Σοβιετικούς «κοκτέιλ Μολότωφ», εννοώντας αυτό που τώρα ονομάζουμε «βόμβες μολότωφ». Μ’ αυτές έκαιγαν τα σοβιετικά τανκς. Μάλιστα είχαν βιομηχανοποιήσει την παραγωγή τους, αφού τις κατασκεύαζαν στο εργοστάσιο του κρατικού μονοπωλίου οινοπνεύματος ALKO. Υπολογίζεται ότι οι Φινλανδοί κατασκεύασαν 450.000 κοκτέιλ μολότωφ. Στην αρχή ο όρος χρησιμοποιείτο για να περιγράψει το καυστικό μείγμα, αλλά με τον καιρό ο όρος αφορούσε στο συνδυασμό και του μπουκαλιού και του περιεχομένου του.
Το κοκτέιλ μολότωφ των Φινλανδών αποτελείτο από ένα μπουκάλι κρασιού 750 κυβ. εκατ., που περιείχε μίγμα οινοπνεύματος, πίσσας και πετρελαίου, στο δε μπουκάλι είχαν δέσει δυο μεγάλα σπίρτα θυέλης, που τα άναβαν και το πετούσαν.
Ο στόχος ήταν η μηχανή και τα παραθυράκια, από τα οποία βλέπει ο χειριστής του τανκ. Οι Σοβιετικοί τοποθέτησαν στα ευαίσθητα σημεία του άρματος πλέγμα από σύρμα, ώστε να μη σπάει το μπουκάλι χτυπώντας στο σύρμα. Η λύση των Φινλανδών ήταν να δένουν χαλαρά με ένα σχοινάκι πάνω στο μπουκάλι δυο - τρεις πέτρες, οι οποίες χτυπούσαν το μπουκάλι στην πρόσκρουση με το πλέγμα, κι αυτό έσπαγε.
Τις βόμβες μολότωφ τις χρησιμοποίησαν και οι ίδιοι οι Σοβιετικοί εναντίον των Γερμανών, όταν δέχθηκαν αργότερα την επίθεση του Χίτλερ.
Το απλό αυτό όπλο φαίνεται ότι έκανε το ντεμπούτο του κατά τη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου πολέμου (1936-39) και χρησιμοποιήθηκε ευρέως και από τις δυο μεριές. Όμως και πριν τον ισπανικό εμφύλιο, πρωτόλειες μορφές του όπλου ανιχνεύονται ιστορικά κατά τη διάρκεια της κομμούνας του Παρισιού το 1871, όταν οι γυναίκες των επαναστατημένων τάξεων πυρπολούσαν σπίτια πλουσίων και δημόσια κτίρια με μπουκάλια που περιείχαν πετρέλαιο ή παραφίνη, σε μια εποχή που μόλις είχε ανακαλυφθεί το πετρέλαιο.
Από αυτά τα ξεκινήματα, το όπλο γρήγορα χρησιμοποιήθηκε από τα περισσότερα έθνη, καθώς ήταν εύκολο στην παραγωγή και στη χρήση, από δυνάμεις κανονικές, αλλά και ανορθόδοξες. Συγκεκριμένα χρησιμοποιήθηκε από τους Εβραίους κατά των ναζιστικών δυνάμεων στη μεγάλη εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας το 1943, από όλες τις πλευρές στο 2ο παγκόσμιο πόλεμο, από τους Ούγγρους κατά των Σοβιετικών στην εισβολή του 1956, από τους Τσέχους κατά των Σοβιετικών στην εισβολή του 1968, από τους καθολικούς του IRA της Βόρειας Ιρλανδίας εναντίον των Άγγλων, από τους Παλαιστίνιους των κατεχομένων εδαφών κατά των ισραηλινών τανκς, από τους μαύρους της Νότιας Αφρικής κατά των ρατσιστών λευκών (στρατού και αστυνομίας) την περίοδο του απαρτχάιντ, αλλά και από απανταχού αντιεξουσιαστές, διαδηλωτές, κλπ, στις συγκρούσεις τους με την αστυνομία.
Μια περιγραφή ενός Εβραίου μαχητή από τη χρήση των μολότωφ στην εξέγερση του γκέτο της Βαρσοβίας εναντίον των ναζιστών είναι εντυπωσιακή:
«Τα μπουκάλια χτυπούν το τανκ. Ακούγεται ο ήχος της έκρηξης. Οι φλόγες ξαπλώνονται γρήγορα. Η μηχανή σταματά. Το πλήρωμα πετάγεται έξω και καίγεται ζωντανό. Τα άλλα δύο τανκς γυρίζουν πίσω και αποσύρονται. Οι Γερμανοί που είχαν καλυφθεί πίσω τους αποσύρονται με πανικό. Συνοδεύουμε την αποχώρησή τους με πυροβολισμούς και χειροβομβίδες».
Στην αντιαρματική χρήση της βόμβας μολότωφ, κυρίως στο 2ο παγκόσμιο πόλεμο, γρήγορα έγινε αντιληπτό ότι το πετρέλαιο μόνο του δεν ήταν πολύ αποτελεσματικό, καθώς έρρεε από το πλάι του άρματος, καθώς καιγόταν. Για να κάνουν το περιεχόμενο του μπουκαλιού να κολλήσει, το πετρέλαιο αναμειγνυόταν με κάποια ουσία, που θα το έκανε πιο παχύ, όπως μαζούτ, πίσσα, ζάχαρη, ορυκτέλαιο, άμμο, ασπράδια αυγών, απορρυπαντικό πιάτων, αίμα ζώων, κάποιες μορφές λάτεξ, κλπ. Οι Βρετανοί είχαν εξελίξει τη βόμβα μολότωφ για αντιαρματική χρήση, ώστε να μη χρειάζεται να την ανάβει κάποιος πριν την εκσφενδονίσει, αλλά αυτή να αυτοαναφλέγεται με την πρόσκρουση. Ήταν ένα γυάλινο μπουκάλι γάλακτος με πώμα, που περιείχε ένα μείγμα φωσφόρου, νερού και βενζίνης.
Σήμερα οι βόμβες μολότωφ δεν παίζουν κάποιο ρόλο σε στρατιωτικές επιχειρήσεις. Τα σύγχρονα άρματα είναι απρόσβλητα, ενώ υπάρχουν απείρως φονικότερα και αποτελεσματικότερα μέσα. Παρέμειναν όπλο στα χέρια ενός ευρέος φάσματος ανθρώπων, όπως διαδηλωτών, αντιφρονούντων, μελών απελευθερωτικών κινημάτων, αναρχικών, αλλά και χουλιγγάνων και ανθρώπων της τυφλής βίας, ακόμα και προβοκατόρων, μην παύοντας να είναι ένα επικίνδυνο μέσον, που προκαλεί φόβο αλλά και καταστροφές.


Φωτογραφία γνήσιου Φινλανδικού «κοκτέιλ μολότωφ» του 1939

Τετάρτη 28 Οκτωβρίου 2009

ΛΗΜΝΙΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ



Αριστείδη Τσοτρούδη

«ΛΗΜΝΙΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ».

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


Αγαπητοί συμπατριώτες

Κατά πρώτον θέλω να ευχαριστήσω τον Αριστείδη Τσοτρούδη, που με επέλεξε για την παρουσίαση του βιβλίου του «ΛΗΜΝΙΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΗΣ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ».
Δεύτερο, επιθυμώ να πω ότι αισθάνομαι συγκινημένος που βρίσκομαι σ’ αυτόν τον χώρο του Γυμνασίου, απ’ όπου απεφοίτησα πριν 37 χρόνια. Αισθάνομαι κάπως σαν μαθητής, στο μάθημα ιστορίας, αφού το βιβλίο του Αριστείδη Τσοτρούδη είναι η ιστορία της Λήμνου τον τελευταίο αιώνα. Μια ιστορία που δεν τη διδαχτήκαμε ως μαθητές, αλλά μας τη διδάσκει τώρα ο Αριστείδης Τσοτρούδης.
Ο συγγραφέας κάνει μια σχετικά σύντομη αναδρομή στη ιστορία της Ελλάδας από τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1897 έως τον πόλεμο της Κορέας το 1950 53, δίνοντας το ιστορικό πλαίσιο. Μέσα σ’ αυτό το ιστορικό πλαίσιο αναπτύσσει ουσιαστικά την ιστορία της Λήμνου, με αποκορύφωμα τα ονόματα όλων των Λήμνιων νεκρών ηρώων, ανά χωριό και ανά πόλεμο, καθώς και τις φωτογραφίες τους, όσες τουλάχιστον βρήκε. Ονόματα που διαδραμάτισαν πρωταρχικό λόγο στην Ελληνική ιστορία παρελαύνουν από τις σελίδες του και συσχετίζονται με τα Λημνιακά θέματα αναλόγως προς την ιστορική εποχή. Βενιζέλος, διάδοχος Κωνσταντίνος, Κουντουριώτης, Μουσταφά Κεμάλ, Πλαστήρας, Μεταξάς, Παπάγος… Σελίδες δόξας και εθνικής ανάτασης εναλλάσσονται με σελίδες ήττας και ταπείνωσης, συχνά με τα ίδια πρόσωπα απ’ την αποθέωση να ρίχνονται στην πυρά. Η Ελλάδα και οι Έλληνες, που βιώνουν το μαρτύριο του Σισύφου, της διαρκούς μετάπτωσης από την ψυχική ευφορία στο ψυχικό άλγημα. Τι να πρωτοθυμηθεί κάποιος;
Η απελευθέρωση της Λήμνου το 1912, μέσα απ’ τις σελίδες του πολεμικού ημερολογίου του θωρηκτού Αβέρωφ.
Η μάχη του Σκρα, το 1918 εναντίον των Βουλγάρων, που στοίχισε τη ζωή σε 60 Λημνιούς. Εγώ προσωπικά, ομολογώ, δεν ήξερα τίποτα, παρ’ ότι ένας νεκρός ήταν πρώτος ξάδερφος του παππού μου. Ήξερα μόνο ότι ένας ξάδερφος του παππού μου σκοτώθηκε στον πόλεμο. Ούτε καν το μικρό του όνομα. Ποιον πόλεμο; Πότε;
Ξαναζωντανεύει η βύθιση από γερμανική νάρκη το 1918 του ατμόπλοιου «Ελένη», με το οποίο επέστρεφαν στη Λήμνο με τη λήξη του πρώτου παγκοσμίου πολέμου πολλοί Λήμνιοι στρατιώτες. Το πλοίο έγινε φέρετρο πολλών Λήμνιων στρατιωτών. Γλαφυρές όσο και ανατριχιαστικές οι διηγήσεις στρατιωτών που διασώθηκαν.
Η ατέλειωτη περιπέτεια των προσφύγων του Ρεϊσντερέ, που αποίκισαν τα Λέρα.
Το τάγμα της Λήμνου κατά τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο, ο ηρωισμός του κατά τη μάχη του Πόγραδετς τις τελευταίες μέρες του πολέμου, οι τρομακτικές απώλειές του, κι όλα αυτά με έγγραφα από τη ΔΙΣ.
Άγνωστες πτυχές της αντίστασης κατά την κατάληψη της Λήμνου από τους Γερμανούς, ενώ είχε υπογραφεί η συνθηκολόγηση, μέσα από ελληνικά αλλά και γερμανικά στρατιωτικά έγγραφα.
Η αντιστασιακή δράση, τα άγρια βασανιστήρια και ο στραγγαλισμός του λιμενάρχη Μούδρου Αρβανιτάκη, μέσα από έρευνα που έκανε ο ίδιος ο συγγραφέας.
Η αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από τη Λήμνο, η άφιξη του Ιερού Λόχου, η περιγραφή των μαχών, η σύλληψη Γερμανών αιχμαλώτων.
Η παρουσίαση καταγραφής από τον διευθυντή της Χειρουργικής κλινικής του Νοσοκομείου Λήμνου Θεολόγου Μαλαχιά, των «επισυμβάντων δυστυχημάτων» όπως αναφέρει, κατά τη διάρκεια της Γερμανοκατοχής αλλά και πιο ύστερα, από νάρκες, δηλητηριάσεις από δυναμίτιδα, εγκαύματα, κλπ, με δεκάδες τραυματίες και νεκρούς.
Το πιο εντυπωσιακό, αλλά και το πιο συγκινητικό μέρος του βιβλίου αφορά σε γράμματα, καρτ - ποστάλ, φωτογραφίες στρατιωτών από τη Μικρασιατική εκστρατεία, όσο και από τον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Μια επιστολή μελλοθανάτου μέσα από τη φυλακή, του Παναγιώτη Αποστόλου από τα Λύχνα, που εκτελέστηκε τελικά από τους Γερμανούς, προκαλεί δέος.
Η περιγραφή του μαρτυρικού θανάτου του πατέρα του συγγραφέα, του Γιάννη Τσοτρούδη, στο πεδίο της μάχης 7 Απριλίου 1941 στο Πόγραδετς, δυο ημέρες πριν τη συνθηκολόγηση, η σχεδόν πλήρης αποκοπή του ποδιού του από βολή όλμου, η προσπάθεια να ελευθερωθεί από το τραυματισμένο πόδι του, κόβοντας ο ίδιος με ένα σουγιά τον τένοντα που το κρατούσε.
Είναι μακρινά τα γεγονότα αυτά; Για τον ιστορικό χρόνο, όχι δεν είναι. Στη γειτονιά μου στην Ατσική υπήρχαν πολλοί πρόσφυγες, που έλεγαν τη δραματική τους περιπέτεια, αναφέροντας με κλάματα τους νεκρούς και τους αγνοούμενους της οικογένειάς τους. Θυμάμαι τις διηγήσεις του πατέρα μου για τον πόλεμο στα χιόνια της Αλβανίας. Θυμάμαι, όταν ήμουν μαθητής Γυμνασίου, που μας μάζευε στα σκαλιά της Αγίας Παρασκευής, πολλά παιδιά, ένας ηλικιωμένος, μαυριδερός, δεν θυμάμαι το όνομά του, ήταν χαμάλης που μετέφερε πράγματα με ένα καρότσι, κυρίως από το σταθμό των λεωφορείων, μας μάζευε λοιπόν και μας έλεγε ιστορίες για την Μικρασιατική εκστρατεία, όπου συμμετείχε ως στρατιώτης.
Τότε; Γιατί δεν ήταν καταγεγραμμένοι όλοι αυτοί οι νεκροί; Γιατί δεν διδάσκεται η τοπική ιστορία στα σχολειά; Γιατί ξεχνιούνται οι ήρωες; Πώς γίνεται δίπλα μας να ζουν μάνες, γυναίκες, παιδιά ηρώων, να τους χαιρετούμε, να τους μιλούμε κι όμως να μη γνωρίζουμε την ιστορία τους; Ίσως είναι ίδιον της ανθρώπινης φύσης να ξεπερνά τα πένθη της, να κοιτάζει το μέλλον, να ξεχνά το τραυματικό παρελθόν. Καθώς ο χρόνος περνά, καθώς έρχονται νέες γενιές, καθώς άλλα θέματα και προβλήματα απασχολούν τους ανθρώπους, ένα πέπλο λήθης σκεπάζει βαθμηδόν το παρελθόν, οι νεκροί ξεθωριάζουν, οι αγώνες τους και οι ίδιοι ξεχνιούνται τελικά, για να παραμείνουν μόνο γενικόλογες αναφορές σε εθνικές επετείους, χωρίς λεπτομέρειες, χωρίς ονόματα, χωρίς χαρακτηριστικά, χωρίς πραγματική ανάμνηση.
Όμως αυτό ισχύει εν προκειμένω; Η υπέρβαση του πένθους; Ή το ανάποδο. Μήπως η πίκρα, που δένει κόμπο την ψυχή κάνει τον άνθρωπο να μη μιλά; Ο κόσμος που δεν μιλιέται είναι ένας κόσμος που δεν υπάρχει, είναι ένα φάντασμα, σαν αυτούς που έφυγαν. Το πένθος όσο είναι νωπό, τελείται εν σιωπή, δεν περιφέρεται, δεν ανακοινώνεται ολούθε. Για να βγει ο νους απ’ το βραχνά χρειάζεται χρόνος. Όσοι έχασαν νέους ανθρώπους, ξέρουν ότι ο χρόνος πια υπολογίζεται ως χρόνος προ και χρόνος μετά το συμβάν. Όμως το «άφατον» δεν μπορεί να παραμείνει επ’ άπειρον. Σιγά – σιγά η ψυχή μοιράζει τον πόνο της και επανέρχεται στα ανθρώπινα. Μάλλον ισχύουν ισοβαρώς και οι δυο εκδοχές. Και μετά από 30, 50, ή 70 χρόνια, βρίσκεται ένας Τσοτρούδης, που συμπυκνώνει αυτό το καθαρτήριο κλάμα όλων των ψυχών. Και επιφέρει την κάθαρση σε μια τραγωδία, που φαινόταν χωρίς τέλος. Μας λέει τον καημό του σαν ένας φίλος. Μπορεί κανείς να μην ακούσει τον καημό του φίλου του; Και ξαφνικά ανακαλύπτουμε ότι αυτός ο καημός, είναι και ο δικός μας καημός. Αυτός που θα θέλαμε να πούμε και μεις στο φίλο μας.
Αυτοί οι νεκροί δικαιούνται τον τίτλο του ήρωα. Ήταν φτωχά παιδιά κατά το πλείστον αγροτών, χωρίς ιδιαίτερη μόρφωση, χωρίς κάποια στρατιωτική οικογενειακή παράδοση. Η φιλοπατρία τους, η παλικαριά τους, και το αδάμαστο φρόνημά τους, τους έκαμε να υπερβούν τα κοινά μέτρα. Αυτοί οι νεκροί δεν σκοτώθηκαν τυχαία, επειδή βρέθηκαν εκεί την κακιά την ώρα. Μέσα από γράμματα, μέσα από έγγραφα, μέσα από διηγήσεις πολεμιστών, αναβιώνει ο φοβερός αγώνας, οι μάχες σώμα με σώμα, οι εφορμήσεις για κατάληψη υψωμάτων ενώ τα πολυβόλα θέριζαν, οι πράξεις αυτοθυσίας, είτε βρίσκονταν στα βουνά της Μακεδονίας, είτε στις στέπες της Μικράς Ασίας, είτε στους πάγους της Αλβανίας, είτε αλλού. Αυτοί οι νεκροί δεν αυτοεξαιρέθηκαν, δεν κρύφτηκαν, δεν μούταξαν, δεν έβαλαν μέσον για να μην πάνε στη φωτιά, δεν εκλογίκευσαν τυχόν αμφιβολίες τους, δεν συγκρατήθηκαν από τυχόν οικογενειακές φροντίδες, δεν ζύγισαν σε καμιά ζυγαριά οφέλη και ζημίες. Γι’ αυτό και ο τίτλος του ήρωα, με όσο βαριά και σκληρά ζύγια κι αν ζυγιστεί δεν θα είναι ξίκικος. Κλήθηκαν στον αγώνα και ανταποκρίθηκαν θερμά, άνευ ορίων και άνευ όρων. Η ζωή έχει τόσα πράγματα που αξίζουν. Αυτοί δεν διάλεξαν τα «πλούτια» της ζωής, διάλεξαν το πιο οδυνηρό. Τη θυσία. Θυσιάστηκαν λόγω φιλοπατρίας. Τόσο απλά. Και δεν είχαν μέσα στο μυαλό τους την προσδοκία καμιάς ανταμοιβής.
Θυμάστε μια ελληνική ταινία του Σακελάριου, που πρωταγωνιστούσε ο Βασίλης Λογοθετίδης; Η ταινία λεγόταν «Ένας ήρως με παντούφλες» και παρουσίαζε έναν τιμημένο στρατηγό που ήθελαν δήθεν να τον τιμήσουν και του έστησαν τον ανδριάντα μπροστά από το σπίτι του. Όταν ο στρατηγός αντιλήφθηκε ότι ο απώτερος σκοπός δεν ήταν ακριβώς η απόδοση τιμής σ’ αυτόν, λέει τη φράση: «Η πατρίδα δεν μου χρωστά τίποτα. Κι αν εγώ αγωνίσθηκα και έχυσα το αίμα μου, έκανα απλώς το χρέος μου. Η πατρίδα δεν χρωστά τίποτα σε κανέναν».
Είμαι βέβαιος ότι αν όλοι αυτοί οι άνθρωποι που πέθαναν για την πατρίδα, μπορούσαν να εκφέρουν γνώμη, αυτό ακριβώς θα έλεγαν. Αυτοί εκεί που βρίσκονται δε νοιάζονται ούτε για τιμές, ούτε για διακρίσεις. Ο θάνατος για την πατρίδα, για τα ιδανικά τους, από μόνος του είναι το βραβείο τους. Εμείς όμως; Οι ζωντανοί; Οι επίγονοι; Ο αυτοσεβασμός μας; Η αξιοπρέπειά μας; Για μας λοιπόν είναι χρειώδης η μνήμη. Εμείς την έχουμε ανάγκη. Οι αποδιδόμενες τιμές στους ήρωες είναι για τη δική μας ισορροπία. Για την εικόνα μας στο ενώπιος ενωπίω. Για την εικόνα μας απέναντι στα παιδιά μας.
Το βιβλίο ΛΗΜΝΙΟΙ ΗΡΩΕΣ είναι ένα έργο υψηλής αισθητικής, φτιαγμένο με μεράκι, μου θυμίζει εκείνα τα τετράδια καλλιγραφίας που είχαμε εμείς που προλάβαμε το μάθημα της καλλιγραφίας. Όταν το έπιασα για πρώτη φορά στα χέρια μου, το άνοιξα και του έριξα μια πρόχειρη ματιά. Ένιωσα ένα δέος. Ένιωσα σαν μύστης σε αρχαία ιερουργία. Μια συγκίνηση ανείπωτη. Μια χαρά και μια υπερηφάνεια, που είμαι Λημνιός. Στεκόμουν μέσα στο δρόμο και το διάβαζα. Ήθελα να φωνάξω στον κόσμο: «Κοιτάξτε, αυτή είναι η Λήμνος, αυτοί είναι οι Λημνιοί». Και όταν το μελέτησα σκέφτηκα ότι είναι σωστό αυτό που λένε ότι «το αίσθημα της αιωνιότητας γεννιέται όταν και όπου θέλει εκείνο και όχι όταν και όπου θέλουμε εμείς». Αυτό το παραδεισένιο αίσθημα της αιωνιότητας, αναβλύζει σαν αρτεσιανό φρέαρ, από το βιβλίο αυτό.
Πέραν των ηρωικών κατορθωμάτων αναδύονται σκοτεινές στιγμές της ιστορίας. Εθνικοί διχασμοί, άγρια γεγονότα, φορτισμένοι τόποι, φορτισμένες ψυχές, δυστυχία, αφανισμός, λιτές ζωές, λιτοί θάνατοι, κουβέντες λίγες, άλλος κόσμος.
Όλα περνούν μέσα από την κρησάρα της σοφίας και της καλοσύνης του συγγραφέα και αναδεικνύουν τη σωστή σημασία τους, την διδακτική τους αποστολή. Χωρίς φόβο, με πάθος νηφάλιο, πάθος αγάπης.
Ο συγγραφέας ιχνηλατεί το παρελθόν μεθοδικά, προσπαθώντας μέσα από τον ξανακερδισμένο χρόνο να επαναπροσδιορίσει ιδανικά, να βρει το χαμένο μας έρμα. Με τον πρέποντα τρόπο. Με το σθένος ενός φρονήματος ανδρικού. Θέλγει βαθύτατα αυτή η περιήγηση στους λειμώνες της μνήμης. Κείμενα απαστράπτοντα, γενναία, καθρέφτες πεντακάθαροι μιας εποχής ηρωικής όσο και ζοφερής.
Ένας έκδηλος και βαθύτατος σεβασμός χαρακτηρίζει κάθε αναφορά στους νεκρούς, τη μνήμη, τα πράγματα.
Ο συγγραφέας Αριστείδης Τσοτρούδης από οδοντίατρος γίνεται ιστορικός και διδάχος των σπουδαίων. Κάνει μια άγρια εισβολή στη συγχυσμένη εποχή μας και στην επικράτεια της σύγχρονης και ναρκισσευόμενης ευτέλειας. Γίνεται σοφός διδάσκαλος, που διδάσκει την ανωτερότητα του αρχέγονου ήθους. Γι’ αυτόν η ανθρώπινη ζωή είναι ποιότητα και όχι μέγεθος. Δεν είναι ένας τεχνικός συγγραφέας. Δεν είναι ο ψυχρός ιστορικός καταγραφέας. Σε όλο το έργο φαίνεται καθαρά η προσωπική συναισθηματική εμπλοκή του με τον τόπο που τον γέννησε καθώς και με τα συγκλονιστικά γεγονότα της εποχής, η οποία έχει αφήσει τον απόηχό της στον ψυχισμό του. Δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς, αφού είναι γιος νεκρού ήρωα και δεν γνώρισε πατέρα. Και είναι η αιτία που το βιβλίο αυτό, πέραν των ιστορικών του πληροφοριών, σου μιλά στην καρδιά. Γιατί κι ο ίδιος, μαζί με τη δαπάνη του νου έβαλε και τον πόνο της καρδιάς του.
Ανακαλεί στη μνήμη την άγνωστη μορφή του πατέρα του με τρόπο επώδυνο για τον ίδιο. Ο άγνωστος πατέρας φαίνεται ότι άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του. Όντας μοναδικός, ο σεπτός γεννήτορας γίνεται συν τω χρόνω μια ιδεατή απόλυτη μορφή, η οποία με τρόπο μυστηριακό, φωτίζει την καθημερινή γεηρή του ύπαρξη. Ο συγγραφέας κατορθώνει να βγει σώος από αυτή την ψυχική σύνθλιψη, που του προκαλεί η βιωματική του συμφορά, έχοντας δημιουργήσει ένα απολύτως προσωπικό στίγμα. Σύμβολο του αγώνα αλλά και της θυσίας, ο πατέρας του αγγίζει την αθανασία, αφού ο συγγραφέας τον μεταφέρει από την ψυχή του στα γραπτά του και τον δένει με τα σύμβολα της αιωνιότητας.
Ο Αριστείδης Τσοτρούδης ξεφεύγει απ’ τον τοπικό ορίζοντα, γίνεται ένας ταξιδευτής του κόσμου, ένας γυρολόγος απόστολος που διδάσκει το γένος των βροτών, αιμορραγώντας ο ίδιος, με μια εσωτερική αιμορραγία που την κρατά όσο μπορεί κρυφή, για να προλάβει την αποστολή του. Μια αιμορραγία όμως, που το πορφυρό της ρίγος είναι άκρως μεταδοτικό. Και έχει στις αποσκευές του ταξιδιού, το δώρο που του χάρισε ο παππούς μας ο Προμηθέας, το ίδιο που χάρισε σε όλους μας, που δεν είναι βέβαια το «αμόρωτον», δηλαδή το «απέθαντο» αλλά οι τυφλές ελπίδες, για να μη βλέπουμε το θάνατο και καταρρέουμε, αλλά να συνεχίζουμε αγωνιζόμενοι.
Ο Αριστείδης Τσοτρούδης σαν άλλος αρχαίος ολυμπιονίκης Επέραστος, λαμβάνει με την αξία του τον τίτλο του «μάντεως εκ του γένους των ιερογλώσσων».
Ο Αριστείδης Τσοτρούδης είναι ένας ιερός Εξηγητής διοσημιών.
Ο Αριστείδης Τσοτρούδης είναι ένας λαμπαδηφόρος, ένας καπνισμένος Λήμνιος φρυκτωρός, που μας ανάβει υπνόμαχες πυρές και μας ξυπνάει από τη χειμερία νάρκη μας. Εμείς θα ξυπνήσουμε;
Ο Αριστείδης Τσοτρούδης μας διδάσκει. Εμείς θα διδαχθούμε;

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

Λευτέρης Αθ. Αναστασίου

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ

Ποίηση

Πρότυπες Θεσσαλικές Εκδόσεις

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


Ο ποιητής Λευτέρης Αναστασίου, μια πολυσύνθετη και δραστήρια παρουσία στα γράμματα και στους κοινωνικούς αγώνες της Θεσσαλίας, εξέδωσε τη νέα του ποιητική συλλογή «Ανοιχτή παρένθεση». Ο ποιητής του ονείρου και των οραμάτων, δεν θα μπορούσε παρά να αφήσει «ανοιχτή παρένθεση», προσδοκώντας τη συνέχεια, τη διόρθωση του Λάθους, την Ελπίδα, την Ανάσταση. Όντας ποιητής και όχι λογιστής της ζωής, δεν κατανοεί αριθμούς, παρά μόνο ιδέες. Η πυθαγόρειος παραγγελία, «κλείνει η παρένθεση» δεν γίνεται από αυτόν αποδεκτή. «Τα πάντα εγένοντο κατ’ αριθμόν» έλεγε ο Πυθαγόρας, «τα πάντα εγένοντο κατ’ αγάπην» λέγει ο Λ.Α. Και οι δυο ωστόσο είναι ιχνηλάτες και ερευνητές του Κόσμου. Και οι δυο προτάσσουν το «εκάς βέβηλοι» και οι δυο έχουν την «τετρακτύν» τους. Η μεν του μεγάλου μαθηματικού στηρίζεται σε αριθμούς, στιγμές, σχήματα, η δε του ποιητή, στην αγάπη. Ο ποιητής χάνοντας αγαπημένα πρόσωπα συμπληρώνει με αγάπη, τηκόμενος σαν το κερί, αφού «κι αν απωλεσθούν οι καιροί, μένει ανώλεθρος η Αγάπη».



Παρόλο ότι την ποιητική του έμπνευση την αντλεί από ένα απέραντο χώρο και από ένα ολόκληρο κόσμο, οι ρίζες της ποίησής του είναι ευδιάκριτες και σταθερές. Κατ’ αρχάς τα βιωματικά στοιχεία του θανάτου της γυναίκας του και η ανατροπή της προτέρας του ζωής είναι η θρυαλλίς που δίνει την έκρηξη σ’αυτή την πλούσια ποιητική ιδιοσυγκρασία. Ο θάνατος, τα πώς και τα γιατί του, οι υπαρξιακές αναζητήσεις του, είναι διάχυτα σε όλο το έργο του. Έπειτα ο αγώνας και η αγωνία του για ένα κόσμο πιο δίκαιο, η αδυναμία του ως απλού ανθρώπου να τον αλλάξει, η ευαισθησία του συνδυασμένη με τη μαχητικότητα αλλά και τη σοφία που απέκτησε με τα χρόνια, δίδουν τη δεύτερη κύρια διάσταση στη θεματική του Λ.Α. Ένα άλλο ουσιώδες στοιχείο στην ποίησή του είναι το όνειρο και το όραμα. Εδώ ο ποιητής – αγωνιστής γίνεται ποιητής – μάντης. Με τα τρία αυτά χαρακτηριστικά ως θεμέλια, ο ποιητής ξεδιπλώνει αμέτρητες πτυχές της χαρισματικής προσωπικότητάς του, δημιουργώντας όχι απλώς ένα εξόχως ωραίο ποιητικό έργο, αλλά ξανατυπώνοντας τη νέα «Χάρτα του Ανθρώπου», δείχνοντας σε ποιο ύψος πρέπει να στέκεται ο Άνθρωπος.
Τ’ αγέννητα εγγόνια μας θάρθουν με ορμή / να μετρήσουν τούτη τη γη σπιθαμή προς σπιθαμή / να φυτέψουν πάλι κυκλάμινα και ανεμώνες / και θα μας απαγγείλουν βαρύ κατηγορητήριο… για την παράδοση της ιερής φωτιάς / σε ανάλγητους απελάτες…
Από τη «Συμφωνία λέξεων και οραμάτων» ως την «Ανοιχτή παρένθεση» αναγνωρίζεται μια αλλαγή σε ένα ποιητικό κλίμα πιο ήπιο, ο λυρισμός όμως είναι πιο έντονος. Στο έργο αυτό ο Λ.Α. βάζει παρά πόδας για λίγο τα άρματά του. Ώριμος όμως χωρίς παραίτηση, φιλοσοφημένος όμως λειτουργικός, άγρια χτυπημένος όμως με άκαμπτο φρόνημα, αλλάζει ρόλο. Ο αντάρτης δίνει τη θέση του στο στοχαστή, στον κήρυκα, στον προφήτη.
Το «νενικήκαμεν» είναι ύβρις και οίηση / στις έγνοιες της ματαιότητας. / Καιρός να αποθέσουν στην ιερή Γη τη σπάθη / και να αναζητήσουν μια στάμνα για το φρέαρ / της Σαμάρειας…
Ο ποιητής ζει σε μια έκσταση, σε μια ιερή μέθη, που τη μεταδίδει και στον αναγνώστη. Η ατομική μυθολογία του είναι πλήρως διαμορφωμένη πλέον, μέσα σε ένα ονειρικό διάκοσμο, με μεγαλύτερη φραστική τόλμη, με πλούσιο λεξιλόγιο, με πλήθος επιθετικών προσδιορισμών. Οι συχνές αναφορές του στην αρχαιοελληνική και εκκλησιαστική γραμματεία γίνονται χωρίς επιδειξιομανία, με τρόπο άκρως κρυπτικό και χωρίς καμμιά εκζήτηση. Ο πλούσιος και ξένος προς τα κοινότυπα λόγος του δεν προκαλεί ξενισμό, αλλά αντίθετα ρέει σαν το κελαρυστό νερό. Χρησιμοποιεί λέξεις ξεχωριστές, βαρυσήμαντες, που ωστόσο δεν ακούονται ως πυροβολισμοί, αλλά μάλλον σαν τον ήχο καμπάνας εσπερινού σε καλοκαιριάτικο σούρουπο. Η ποίησή του, μερικές φορές, με τη βυζαντινή μουσικότητα θυμίζει εκκλησιαστικά εγκώμια και μας μεταφέρει σε κλίμα κατανυκτικής ιερουργίας. Η βαριά πνευματική και ηθική «αρματωσιά» του και η αλγεινή πραγματικότητα που βίωσε δίνουν ένα έργο μεστό και ένα αισθητικό αποτέλεσμα υψηλό. Ο Λ.Α. είναι προικισμένος με την κατά Πλάτωνα «Μανία των Μουσών», την ιερή τρέλα. Είναι όλο αναζητήσεις. Στο στίχο, στη λέξη, στην ουσία, στο βάθος, στις προεκτάσεις, στο μήνυμα. Σαν δεινός ιχνευτής αναζητεί και ανακαλύπτει.
Ευαίσθητη και ανοχύρωτη καρδιά μου / πού να σε κρύψω / από τα μάτια του Ήφαιστου που πετάνε σπίθες; / Στη μαντήλα της μάνας μου - που δεν θυμάμαι / να την έχει βγάλει ποτέ - / δε θα ψάξει κανείς.
Ο Έρωτας γίνεται Αγάπη. Όλα ερμηνεύονται με την Αγάπη. Όλα τελειοποιούνται με την Αγάπη. Όλα μετατρέπονται σε Αγάπη, αρκεί να έχει κανείς το μαγικό φίλτρο, που κατέχει ο Λ.Α. Γιατί χωρίς αμφιβολία ο Λ.Α. είναι ένας μάγος του Λόγου. Ο έρωτας, ο θάνατος, ο αγώνας, το όραμα, το όνειρο, εναλλάσσονται και αλληλοσυνδέονται στο έργο του με τρόπο θαυμαστό, που δημιουργείται από μια εντελώς προσωπική θεώρηση του κόσμου. Η θέρμη των εσωτερικών του βιωμάτων γίνεται λάβα καυτή, που κατακαίει ότι κίβδηλο και ευτελές. Το εφιαλτικό σκηνικό μετατρέπεται από τη μεγάλη δεξιοτεχνία του σε ονειρικό - ψυχεδελικό πεδίο, όπου βασιλεύει παραδείσια αρμονία και καταλλαγή.
Και γω μ’ ένα πανέρι στα χέρια / μοιράζω άρτο και ύδωρ και Μνήμες σε στίχους…/ Ξεσπάω σε παραλήρημα προσευχής ως ασκητής / με κατάμαυρο τρίβωνα / και την ελπίδα παρατημένη στο προσκυνητάρι / η Αγάπη γέννησε τον Κόσμο… Συνοδή μου…/ Κόσμε μου..
Μια πλούσια εσωτερική αναστάτωση και μια κοσμογονική έκσταση, θαρρείς πως τον έχει κυριεύσει. Η ποίησή του είναι ένας γόος λυρικός. Τον βγάζει ο ποιητής, τον εισπράττει ο αναγνώστης. Ο Λ.Α. γράφει με το αίμα της καρδιάς του. Η ποιητική του όραση οξύνεται στο έπακρο από τα περιώδυνα συμβάντα της ζωής του. Και οι στίχοι του χωρούν την οδύνη ολόκληρης της πλάσης. Βλέπει και ακούει αυτό που οι άλλοι αδυνατούν να αισθανθούν. Δεν είναι ο αμέριμνος ποιητής – θεατής. Καταδύεται τολμώντας έως τα ενδότερα υποστασιακά του βάθη, δοκιμάζοντας την αντοχή της ψυχής του. Κάνει ασκήσεις ευαισθησίας, σχοινοβατώντας ακροβάτης χωρίς ράβδο ισορροπίας. Γεύεται το φαρμάκι του κόσμου χωρίς βαρυγγόμια καμιά. Ο βιωματικός του πυρήνας περιβάλλεται από «κέλυφος» διαπερατό και διάβροχο. Η πνιγηρή ατμόσφαιρα ενός φρικαλέου κόσμου γεμάτου απανθρωπιά και βαρβαρότητα, που άλλοι δεν τον παίρνουν καν χαμπάρι, φρίττει τον ποιητή. Δεν αγγίζει απλώς τον παγκόσμιο πόνο, τον ζει. Διαλύεται από το ξεκλήρισμα της φύτρας της ζωής, των παιδιών. Ναι, είναι ένας στρατευμένος ποιητής, με τη μεριά των αδύνατων, των κατατρεγμένων και των αποδιωγμένων. Τη θέση αυτή δίπλα στους αναξιοπαθούντες δεν την παίρνει βέβαια, άδοξα και χαριστικά.
Κύριε / Έρχομαι ως νικημένος Απόστολος / να μαζέψω θρήνους, πόδια, χέρια και λυγμούς / μικρών παιδιών / σε μια λήκυθο δακρύων της αυγής
Όμως ο Λ.Α. δεν είναι ένας απλός ονειροπόλος, πεσιμιστής. Το ιερατείο των αγωνιών του ξέρει να υποδεικνύει τους εχθρούς και τους κινδύνους που ελλοχεύουν.
Τούτος ο λαός ο παράνομος και αχάριστος / ο του αργυρίου αποκρουστικός λευίτης / ακόμα γεννάει Άννα – Καϊάφα….Μπεγκίν Σαρόν / και πάντα ο εκλεκτός της Ρώμης
Είναι ένας «εξηγητής» κατά την αρχαιοελληνική έννοια. Εξηγεί τις διοσημίες και ερμηνεύει τα όνειρα και τους χρησμούς. Ο Λ.Α. είναι ένας δαδηφόρος πυρπολητής ψυχών. Ώστε οι ψυχές να δηλώνουν στους φύλακες του Άδη, το του Πρόκλου: «Γης παις ειμί και ουρανού αστερόεντος».
Η ποίησή του συχνά διαπνέεται από βαθύτατη μελαγχολία, που συνήθως όμως καταλήγει σε αισιόδοξα μηνύματα. Η βαθύτατη ενασχόλησή του με το θάνατο δεν καταλήγει σε νοσηρότητα, αλλά εξουδετερώνεται από μια ορμητική διάθεση για ζωή και δημιουργία. Είναι ο ποιητής της Ελπίδας. «Κρατά τα κλειδιά της φυλακής του στο ίδιο του το χέρι» (Σενέκα. Ηθικές επιστολές).
Έλα με τα στοχαστικά μάτια / και το παιδικό χαμόγελο /
να προλάβω το λιόγερμα / προτού ο ήλιος βυθιστεί στη θάλασσα του Χορευτού
Άλλοτε είναι πύρινος, βάζει φωτιά και κατακαίει, «περνά τη φωτιά για να φτάσει τη λάμψη» κατά τον Ελύτη, άλλοτε πάλι είναι καρτερικός, στωικός, σιγαλός, «ροκανίζει τις ασάλευτες ρίζες του κατεστημένου» κατά τη φράση του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου.
Καραγιώργη, / περιμένουμε ακόμα την αίθρια μέρα / μ’ ανοιχτά παράθυρα / στην απέραντη νοσταλγία του ΔΙΚΙΟΥ
Τον ποιητή τον χαρακτηρίζει μια καταπλήσσουσα ευγένεια και όλα τα στοιχεία στην ποίησή του, όπως η νοσταλγία, η μελαγχολία, ο πόνος, η συντριβή, η αναπόληση, η αγωνιστική διάθεση, οι αμφιβολίες του, το παράπονό του από ανθρώπους και Θεό, έχουν τη σφραγίδα της. Η φυσική και η καλλιτεχνική του ευγένεια, τον μετατρέπουν σε ένα αριστοκράτη ευπατρίδη, παρά τις λαϊκές και αριστερές ρίζες του και μαλακώνει την έκφρασή του και τον τόνο του, ακόμα και σε περιπτώσεις που θα περίμενε κανείς να είναι σκληρός και αδυσώπητος.
Φορτώθηκα τα όνειρα των φτωχών αδελφών μου / μοίρασα αντίδωρο στους δολοφόνους του Πατέρα μου / κι όταν ήλθε το δείλι άραξα σε λιμάνι απάνεμο / μ’ ένα άγιο χέρι να μου χαϊδεύει τα μαλλιά
Άνθρωπος και ανθρώπινος, μερικές φορές λυγίζει, αναρωτιέται, αμφιβάλλει, αλλά πάντα σηκώνεται και με το δέος αλλά και το θάρρος ήρωος, μπαίνει στη φωτιά και με την πρόγευση του θανάτου στα χείλη προσπαθεί να ξεδιαλύνει την ανερμήνευτη αιωνιότητα, να ψαύσει τον τύπον των ήλων. Όχι σαν άπιστος Θωμάς, αλλά σαν το παιδί που κοιτάζει τον πατέρα του κατάματα.
Ο πονεμένος χρόνος δεν ξεπληρώνεται / με υποσχετικούς παραδείσους…
Μου ’μεινε μια ρακένδυτη πίστη / σε ερημικό ξωκλήσι / και η θεία μορφή σου, ως βυζαντινή Παναγιά / σε κορνίζα εικονοστασίου
Ο Λ.Α. και στην ποίηση είναι ο εαυτός του και υπακούει μόνο σε ότι του υπαγορεύει η ωκεάνεια καρδιά του. Τα ιδανικά του ζυμωμένα και σφυρηλατημένα με αγώνες και με νίκες, αλλά και με καταστροφές, αυταπάτες και οδυνηρές ψευδαισθήσεις, γίνονται πιο σταθερά, σχεδόν αταλάντευτα και διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη στάση του απέναντι στη ζωή και στην τέχνη. Χωρίς υφολογικούς ακκισμούς, ο κύριος γνώμων στο έργο του είναι η πνευματική του αγωνία. Σε κατακτά από την πρώτη στιγμή, αλλά προοδευτικά σε οδηγεί σε κατανυκτικούς μυστικούς κόσμους. Η ποίησή του είναι μυσταγωγία σε ιερά άδυτα. Θαρρείς η δαψίλεια της συντριβής του τροφοδοτεί απεριόριστες ικανότητες. Θαρρείς πως τα αυστηρά πρόστιμα που κατέβαλε στο βίο του, επιστρέφονται σαν πλουσιοπάροχη ποιητική δημιουργία. Ο Λ.Α. είναι ένας ιδιόμορφος ποιητής, θα έλεγα μοναδικός. «Το καλούπι με το οποίο φτιάχτηκε, αμέσως καταστράφηκε», κατά τη φράση του Ρουσώ.
Ο Λ.Α. είναι σεμνός, αθόρυβος, ευαίσθητος και πνευματικός. Είναι λυρικός και αισθαντικός στοχαστής. Είναι μια δυνατή ποιητική φύση καταδυναστευμένη, που λυτρώνεται από τη μετουσίωση σε υψηλού επιπέδου ποίηση. Είναι ένας Διδάχος των σπουδαίων, που πλουτίζει τον ταπεινό βίο μας. Είναι ένας Απόστολος, που συντρέχει το αναγκεμένο γένος των βροτών. Είναι ένας ποιητής με διεσταλμένες τις αισθήσεις του στο άπειρο. Είναι ένας δύτης του αοράτου, που φέρνει στην επιφάνεια την κρυφή φωνή των πραγμάτων. Ο Λ.Α. ψιθυρίζει μοιρολόγια Τζουμερκιώτικα κρατώντας κερί από άγρια μέλισσα, του αρκεί ένα δείπνο με ελιές και Αγάπη, μεγαλώνει στον κόρφο του εκατόφυλλα τριαντάφυλλα, ακολουθεί το ουράνιο τόξο, κουβεντιάζει για τις ανεμώνες, θρηνεί που ξεράθηκε το ασφεντάμι στο δίστρατο, που κιτρίνισε η αγράμπελη στο φράχτη, που κρύφτηκαν οι κρίνοι στα χαλάσματα, μιλά σ’ ένα στρέμμα ουρανού με πεφταστέρια, φυτεύει κυκλάμινα και ανεμώνες, απολογείται για την παράδοση της ιερής φωτιάς, κρατά στη μέσα τσέπη του μια φούχτα ελπίδες, σκάβει κατακόμβες για να φωλιάζουν οι γλάροι αμέριμνοι, καλεί τους φίλους του κάτω απ’ τα πλατάνια του Ληθαίου που σταλάζουν φεγγάρι στ’ απόβροχο, κρατά στα χέρια του αγγελικούς ύμνους, γνωρίζει καλά ότι τα όνειρα των παιδιών είναι από βροχή, μοιράζει αντίδωρο στους δολοφόνους του Πατέρα του, μετράει πρωί πρωί άδειες φωλιές χελιδονιών, παρακαλεί τους πελαργούς να ξαναγυρίσουν στη φωλιά τους, φτιάχνει στεφάνια από χαμομήλια, ήλιο και κυκλάμινα, ξαναφυτεύει αγριόκρινα και ανεμώνες, κουβεντιάζει με μοναχικούς σπουργίτες, είναι βέβαιος ότι οι κερασιές πάντα θα ανθίζουν, φυτεύει μεθυστικές ακακίες, αναρωτιέται πού να κρύψει την καρδιά του, μαζεύει στάχια και αλάτι για τους φτωχούς αδελφούς του, μαζεύει ελπίδες για τα αθώα νήπια, απευθύνεται στο Θεό γεμάτος απορία για τις αδικίες όπου γης, θέλει το Χριστό Άνθρωπο… πολύ Άνθρωπο, στη φάτνη με βοσκούς και ξεριζωμένους και ανέστιους και τον καλεί να αναστηθεί πραγματικά, αφού η Ανάσταση είναι η μόνη μας ελπίδα.
Κάποτε σε μια έκθεση ζωγραφικής του Εγγονόπουλου, παραξενεμένος ένας θεατής από τα παράξενα πρόσωπα της ζωγραφικής του, ρώτησε το διπλανό του, τι σημαίνουν κι αυτός του απάντησε ότι αυτοί που εικονίζονται είναι…. από άλλη φυλή. Νομίζω λοιπόν πως ο Λ.Α. είναι από άλλη φυλή. Μπορεί να είναι αρχαίος Έλληνας «μάντις του γένους των ιερογλώσσων», μπορεί να είναι ινδιάνος, που αδυνατεί να καταλάβει την έννοια «ιδιοκτησία», αφού όλοι είμαστε της φύσης και που καίει μόνο ξερά δέντρα για να ζεσταθεί για να μην καταστρέψει τα ζωντανά, μπορεί να είναι αρχαίος Αιγύπτιος σεπτός ταριχευτής που υμνολογεί «καρδιά μου που σε κληρονόμησα από τη μάνα μου, μη με προδώσεις», μπορεί να είναι πρωτοχριστιανός άγιος, μπορεί να είναι πρωτοπαλλήκαρο του Τσε ή σύντροφος του Καραγιώργη, μπορεί να είναι αστρονόμος που παρατηρεί τα άστρα και λατρεύει το λαμπερότερο όλων, τη Νίτσα του. Τελικά νομίζω ότι είναι όλα αυτά κι άλλα πολλά μαζί κι ακόμα – τι ευτυχία για μας – ο άνθρωπος της διπλανής μας πόρτας. Υψίστη τιμή για μένα να παρουσιάσω το βιβλίο του. Η γενέτειρά του Θεσσαλία, δέον να του επιφυλάσσει, κατά την φράση του Ροΐδη «παρθένον την δάφνην και αμείωτον το ιερόν όνομα: ΠΟΙΗΤΗΣ».

ΤΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ "ΛΗΜΝΟΣ" ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΠΡΑΒΛΗ


ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΤΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΕΥΚΩΜΑ "ΛΗΜΝΟΣ" ΤΟΥ ΠΑΝΤΕΛΗ ΠΡΑΒΛΗ

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας


Η εφεύρεση της φωτογραφίας έγινε στα 1822 από τον Νικηφόρο Νιέπς. Ο Νιέπς ονόμαζε τη διαδικασία αποτύπωσης εικόνας στην πλάκα, όχι φωτογραφία, αλλά ηλιογραφία. Βλέποντας σήμερα τις φωτογραφίες του Παντελή Πραβλή νομίζω ότι πιο εύστοχος όρος δεν θα μπορούσε να δοθεί. Βλέποντας τις φωτογραφίες – ηλιογραφίες του Παντελή Πραβλή ακούμε τους στίχους του αρχαίου Στησίχορου:
«Κι ο ήλιος
του Υπερίονα ο γιος
μες σε χρυσό ποτήρι κατέβαινεν,
αφού τον Ωκεανό περάσει
να φτάσει
μες στα σκοτεινά της άγιας νύχτας βάθη
στη μάνα του
και στη γλυκειά του τη γυναίκα
και στα παιδιά του τ’ ακριβά».
Με το πέρασμα των χρόνων και την εξέλιξη της τεχνολογίας, το να βγάζει σήμερα κάποιος φωτογραφίες είναι παιχνιδάκι. Όμως οι φωτογραφίες που υπερβαίνουν την απλή πραγματικότητα, που έχουν κάτι να πουν και που αντιστέκονται στο χρόνο, είναι όχι απλώς λίγες, αλλά σπάνιες. Η ειρωνεία του πολιτισμού μας, του πολιτισμού της εικόνας είναι ότι υπερπροβάλλοντας την πραγματικότητα ουσιαστικά την κρύβει και την συσκοτίζει. Και χρειάζονται κάτι τέτοια πράγματα όπως είναι αυτή η δημιουργία του Πραβλή, για να ανοίξουν τα μάτια μας, να δούμε την πραγματικότητα, κι όχι μόνο αυτό, αφού δούμε την πραγματικότητα να πιάσει δουλειά το όνειρο. Όπως έλεγε κι ο Ελύτης:
«Είμαστε το αρνητικό του ονείρου
γι’ αυτό φαινόμαστε μαύροι και άσπροι
και ζούμε τη φθορά
πάνω σε μιαν ελάχιστη πραγματικότητα».
Αυτές οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Η αποτυπωμένη μνήμη των ανθρώπων. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Η μνήμη φωτογραφίζει ασπρόμαυρα. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Η επίσκεψη του φωτός γράφει. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Θαυματουργική μίξη φωτός και σκότους. Όλα απολήγουν να είναι μύθοι του πραγματικού. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Σαν την αέναη πάλη σκότους και φωτός, θανάτου και ζωής. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Το σκοτάδι δε νικιέται με το σκοτάδι, παρά μόνο με το φως, έλεγε ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες: Όταν η μνήμη παίρνει φως. Ασπρόμαυρες φωτογραφίες με τα υπέροχα μυστικά τους.
«Δε λένε ψέματα οι παλιές φωτογραφίες
ψεύτικος είναι ο πακτωλός των χρωμάτων σήμερα
που επί χάρτου υποδύονται μοιραίες διαφορές και τονικότητες
για τους ευπίστους».
Αντώνης Φωστιέρης
Σήμερα ο Παντελής Πραβλής μας έμπασε στον ιερό ναό του. Στη μυσταγωγική αυτή μέθεξη, κατακυριευμένοι από τη ριγηλή συγκίνηση, αναρωτιόμαστε αν είμαστε ιερόσυλοι, ή μύστες σε θεία ιερουργία. Αυτές οι φωτογραφίες – εικόνες, ανθρώπων, τοπίων, καταστάσεων, όταν αργαστούν από τον ανελέητο χρόνο, γίνονται ώριμες για τη μυθολογική τους δράση και την ποιητική τους αποστολή. Γίνονται μαντεία απ’ όπου εκπέμπονται χρησμοί ακατάληπτοι και συγχρόνως πολύ καταληπτοί. Δείτε τις φωτογραφίες και μετά στήστε το αυτί σας. Τέτοιους χρησμούς θα ακούσετε. Δείτε τις φωτογραφίες και τους ήρωές τους. Δείτε τα πρόσωπα. Φτιαγμένα από πηλό είναι, όπως και τα δικά μας, όπως και των πρωτόπλαστων. Κατ’ εικόνα και ομοίωσή μας. Μη σας ξεγελούν τα διαφορετικά ρούχα, οι διαφορετικές ασχολίες. Είναι γιατί εμείς προσπαθούμε να αποκρύψουμε τη χωμάτινη φύση μας, τη γεηρή καταβολή μας. Δείτε τους. Δίνουν την παράστασή τους, όμως εν αντιθέσει προς εμάς, χωρίς να το γνωρίζουν. Μη φοβάστε, δεν ενοχλούνται ούτε από το φως που πέφτει πάνω τους ούτε από την παρουσία μας. Η ελαφρά αμηχανία που αισθάνονται είναι γιατί ξαφνικά βρέθηκαν κυκλωμένοι από αυτά τα φαντάσματα του μέλλοντος, εμάς, που όμως τόσο τους μοιάζουμε. Διωγμένοι κι αυτοί απ’ τον παράδεισο, κι απ’ τον οικείο χώρο τους, δεν αποδέχονται κι αυτοί καμιά μίζερη μοίρα και έφτιαξαν ένα νέο παράδεισο, νεκροί και ζωντανοί, στις σελίδες αυτού του λευκώματος. Έχουν κι αυτοί στις αποσκευές τους, όπως κι εμείς, το δώρο που χάρισε ο παππούς μας ο Προμηθέας σε όλους τους ανθρώπους, που δεν είναι βέβαια το «αμόρωτον» το απέθαντο δηλαδή, αλλά οι τυφλές ελπίδες.
Οι ήρωες του Πραβλή άλλοτε νέοι και ωραίοι σαν αρχαίοι Έλληνες, άλλοτε σαν άλλοι Αμορραίοι είναι «υψηλοί ως κέδροι και ισχυροί ως δρυς», άλλοτε σαν αγριωποί βυζαντινοί άγιοι, άλλοτε αδροί, αλατοκαμένοι, τραχιοί και αργασμένοι κι άλλοτε πάλι χωρίς λεπτά χαρακτηριστικά, αφαιρετικοί και φαντασματικοί, ομιχλώδεις και φευγαλέες φιγούρες του ταξιδιού. Όλοι όμως άνθρωποι και ανθρώπινοι, χθόνιες υπάρξεις, που θέλουν να ταξιδέψουν στα σύννεφα. Πρόσωπα με μια εκτυφλωτική αξιοπρέπεια, φυσιογνωμίες με εκτόπισμα. Ένα πρόσωπο είναι η ίδια η ιστορία του, μέσα από τις ρυτίδες του, τις ουλές του, τη φθορά, την ικανοποίηση ή τη διάψευση των ελπίδων που αντανακλά. Διηγείται τη ζωή όπως η πέτρα διηγείται τις χιλιετίες που πέρασαν και άφησαν τα σημάδια τους πάνω της. Ψαράδες, μυλωνάδες, θεριστές, ξωμάχοι, τσαγκάρηδες, κατσίβελοι, σαγματοποιοί, καζαντζήδες, τσοπάνηδες, ταχινάδες, λυράρηδες, καρεκλάδες, νοικοκυρές, μανάδες, ότι δουλειά κι αν κάνουν, φύτρες του Ηφαίστου, Κάβειροι της φωτιάς και δουλευτές στο χώμα και στη θάλασσα, δεξίπυροι ακαείς Λημνιοί μουτζούρηδες, οι ήρωες αυτοί δεν πατούν στη γη. Βγαίνουν από μέσα της, φαίνονται να φυτρώνουν μέσα από βράχια. Ξεπροβάλλουν μέσα από τριτογενή πετρώματα, σαν ηφαίστειοι ελελίχθονες, σαν κουρσευτές εγκαταβιωμάτων, σαν ελευθερωτές απολιθωμένων αδινοθηρίων, σαν ιχνευτές του Ιαπετού. Και έχουν μια διαφορά από μας. Αυτοί δεν ανταλλάσσουν την ευγενή όψη και το παράστημα με τις πληρωμένες θέσεις στο θέατρο. Οι ήρωες αυτοί δεν είναι οι κούκλες των κομμωτηρίων και των πρωινών καφέδων, ούτε οι άντρες με τις βερμούδες, τα κρεμαστάρια, τις σαγιονάρες και τα κινητά εν είδει κολτ. Είναι ταπεινοί άγιοι και παράτολμοι ήρωες μαζί, που μας έκαναν τη χάρη να δεχτούν την επίσκεψή μας. Στων πενεστών την τάξη την αρρίζικη, στο αναγκεμένο γένος τους, ο ήλιος τους είναι ζεστός και το ψωμί τους καθαρό Δέχτηκαν την επίσκεψή μας, χάρη στη μεσολάβηση του Παντελή Πραβλή. Γιατί ο Παντελής Πραβλής τους μοιάζει και γι’ αυτό τον εμπιστεύονται.
Ο Παντελής Πραβλής είναι ένας ποιητής που νομίζει πως είναι φωτογράφος. Είναι ένας θαλασσοπόρος που νομίζει πως ρίζωσε στη γη. «Όμως το να ζεις παίρνει χρόνο, οι ρίζες σχηματίζονται αργά, κι έτσι η στιγμή μπορεί να είναι ο καρπός μιας μακράς εμπειρίας ή μιας έκπληξης», όπως έλεγε ο μεγάλος φωτογράφος Ανρί Καρτιέ Μπρεσόν. Η αποφασιστική στιγμή συλλαμβάνεται από το φακό του ακαριαία. Είναι η στιγμή που στο στόχαστρό του μπαίνουν μαζί το μυαλό το βλέμμα και η καρδιά. Η έκφραση και η αρμονία ενός αναρχικού πνεύματος, σε ασπρόμαυρο. Ο Παντελής Πραβλής έχει την κατά Πλάτωνα «μανία των Μουσών», την ιερή τρέλα. Δεν είναι ένας φωτογράφος του στούντιο, αλλά ένας ταξιδευτής, ένας εθελοντής περιπλανώμενος ερευνητής, ένας σκονισμένος περάτης, ένας μοναχικός οδοιπόρος, ένας γυρολόγος Απόστολος, ένας ιχνευτής του αοράτου. Είναι ένας γεννημένος καλλιτέχνης. Με ήθος ανεπίληπτο και με κουλτούρα πραγματική. Ανήκει στην ομάδα των ανυπότακτων και ελεύθερων ανθρώπων. Σ’ αυτούς που επιφορτίζονται μετά χαράς την προσωπική και ιδεολογική ευθύνη του πνευματικού ανθρώπου. Ιχνηλατεί μεθοδικά το παρελθόν προσπαθώντας μέσα από τον ξανακερδισμένο χρόνο να επαναπροσδιορίσει ιδανικά, να βρει το χαμένο μας έρμα, τη χαμένη ταυτότητά μας. Με τις φωτογραφίες του κάνει κομμάτια την «ασύνειδη λήθη», στην οποία συνήθως περιπίπτομε. Με τον αξεπέραστο ποιητικό του τρόπο και με υψηλή οπτική νοημοσύνη του φωτογράφου καλλιτέχνη. Και με μια υπομονή παροιμιώδη. Μπορεί για μέρες να ψάχνει για κοχύλια σε μια αμμουδιά για να τα φωτογραφήσει, να προσπαθεί να διακρίνει με το στερεοσκόπιο μικροσκοπικές μορφές ζωής, που δεν συλλαμβάνονται ούτε με λαβίδες, μπορεί για ώρες να είναι στημένος για να φωτογραφήσει ένα πουλί, ή να οδοιπορεί χιλιόμετρα για να βρει κάποιο σπάνιο λουλούδι. Ο Παντελής Πραβλής κάνει μαγικά με τα σύνεργα της φωταγωγικής του μαγγανείας. Γιατί ο καλλιτέχνης είναι μάγος και δεξιοτέχνης. Δεν φταίμε εμείς που εμπιστευόμαστε τα μάγια του και μένουμε εκστασιασμένοι και έκθαμβοι θεατές της μεγάλης τέχνης του. Είναι ένας αλχημιστής του φωτός, μόνο που αυτός βρήκε τη λύση αφού από τις εικόνες του ρέει καθαρό χρυσάφι. Είναι ένας πρωθιερέας στο ναό της θεάς Τέχνης και αποσπά μυστικά από τη ζωή μεταπλάθοντάς τα με τα μαγικά του σε ελιξήριο της αιώνιας τέρψης. Είναι ένας λαμπαδηφόρος, ένας φρυκτωρός, που μας ανάβει υπνόμαχες πυρές και μας ξυπνάει από τη χειμερία νάρκη μας.
Όμως ο Παντελής Πραβής είναι πρωταρχικά, πάνω και πέρα απ’ όλα αυτά ΛΗΜΝΙΟΣ. Λημνιός γνήσιος, πραγματικός, αυθεντικός, παλαιός. Είναι η μνήμη της Λήμνου. Γι’ αυτό ξέρει καλύτερα ποια είναι η Λήμνος. Και αυτήν προβάλλει. Η Λήμνος: Φως, φωτιά, πέτρες, θάλασσα, ταπεινοί λόφοι, σιωπή, καλοσυνάτοι άνθρωποι. Μέσα από το έργο του καλλιτέχνη αναδύεται το σταθερό χωμάτινο στοιχείο της Λήμνου, η ταξιδιάρικη φύση του Οδυσσέα, το πύρινο της Ηφαιστειακής προγονικής ρίζας. Τη μια βλέπεις τον μισόγυμνο ιδρωμένο μουτζούρη να χτυπά ένα πυρωμένο σίδερο στο αμόνι του Μόσυχλου δίπλα στον Ήφαιστο, την άλλη το θαλασσινό ταξιδευτή με την πίκρα της νοσταλγίας στα μάτια, άλλοτε το χτυπημένο βουτηχτή να ξεδιπλώνει τις χιλιόπικρες αναμνήσεις του, κι άλλοτε τον ταπεινό γεωργό να πίνει το ουζάκι του στα ήσυχα καφενεδάκια της Λήμνου. Και ενώ οι φωτογραφίες του αποτελούν τεκμήρια ιστορικής μνήμης, ταυτόχρονα ανακαλύπτει και αποκαλύπτει με την τέχνη του την «κρυφή φωνή των μικρών πραγμάτων», γιατί την ακούει. Συνομιλεί με μια σπασμένη πέτρα, με ένα αρχαίο μάρμαρο, με ένα κοχύλι, με ένα αρχαίο πνεύμα. Έχει την ικανότητα να βρίσκει το αληθινό κάτω από τους ψιθύρους της αντίληψης. Προσεγγίζει με σεβασμό τους ταπεινούς ανθρώπους και τις άγιες ασχολίες τους. Ενδιαφέρεται περισσότερο για τους ίδιους τους ανθρώπους παρά με τις ιδεολογίες τους. Δεν τον ενδιαφέρει τόσο η ιστορία, αν και είναι γνώστης της, παρά μόνο σαν αφορμή για να ψηλαφήσει τη μυθολογία των απλών ανθρώπων. Αναδεικνύει τον προσωπικό του «τρόπο», που είναι ο τρόπος της Λήμνου και των Λημνιών. Σαν φάρο φωτεινό που καταυγάζει λιτότητα και ανθρωπιά. Πρότυπο προτύπων. Μακριά από την δήθεν «ανακάλυψη» της Λήμνου τελευταίως από τις τουριστικές, νεοβαρβαρικές, βλακώδεις, νεοπλουτίστικες ορδές των παμφάγων «μοντέρνων» νεοανθρώπων. Η συναισθηματική εμπλοκή του καλλιτέχνη με τον τόπο που τον γέννησε, η συγκινησιακή του φόρτιση και ο απόηχός τους στον ψυχισμό του περνά αβίαστα στον θεατή, ο οποίος γίνεται συμμέτοχος εκών άκων σε ένα κλίμα ονειρικό, ιερουργικό και ενορμητικό, από ένα ιερέα ταπεινό, που θυσιάζει στα ιερά των Καβείρων, αλλά πάει και λειτουργιές στον Άγιο Σώζο. Ανακυκλώνει εποχές και μορφές και ο ίδιος στέκεται στωικός παρατηρητής, ήσυχος, με επίγνωση ότι υπάρχει διεύθυνση των πάντων, παρατηρώντας τις ανθρωπολογικές συνέπειες και προεκτάσεις, αφήνοντας τα πρόσωπα και τα τοπία, τις μορφές και τα ερείπια να μιλήσουν την σαγηνευτική και εκστασιακή ακατάληπτη για τους πολλούς γλώσσα τους. Ιχνηλατεί το παρελθόν αργά και μεθοδικά. Ξεφλουδίζει σαν αρχαιολόγος τα μυστικά στρώματα της αρχαίας ζωής, για να την επανασυνδέσει όταν θέλει με την αμεσότητα των οικείων προσώπων, των οικείων πραγμάτων. Η ακεραιότητα ενός καλλιτέχνη σχετίζεται με την επαφή του με τις αιώνιες εκείνες δυνάμεις που δίνουν στους ολιγόζωους ανθρώπους το αίσθημα της αθανασίας, έλεγε ο Τσαρούχης. Αυτό το αίσθημα της αθανασίας προβάλει με τρόπο μεγαλειώδη από το έργο του Παντελή Πραβλή.
Και το αποτέλεσμα, μπροστά μας ολοζώντανη η Λήμνος. Αυτά που βλέπουμε μας οδηγούν συνειρμικά και σε ότι δεν βλέπουμε. Τα ιερά της Δήμητρας, των βράχων μας ο τόπος, τα περάσματα των πετριτών, οι άγονες γραμμές των Πελασγών, οι νύχιοι οφθαλμοί των τσοπανόσκυλων. Οι γκρεμισμένοι ανεμόμυλοι, τα χειμωνιάτικα κύματα του Αγιαρμόλα, ο Σεπτέμβρης των περιβολιών μας, οι αέρηδες των μαλλιών των κοριτσιών, τα χτισμένα πιθάρια με το καλαμπάκι, οι πέτρινοι φρουροί καπνοδούκοι και οι ψωμόφουρνοι που καπνίζουν. Οι αυλακιές των μπαμπακιών, οι βόντενες και τα κυδώνια του χιονιά, οι κληματσίδες τ’ Αηγιαννιού, τα κοπάδια των βερτσωνιών στις καλαμιές, η οσμή των καφεδιών αλόγων, τα κατσικάκια κάτω απ’ τα κοφίνια, οι λευκοί περιστεριώνες που βομβούν και τα άθολα νερά στα πετρόκτιστα πηγάδια. Ο ασβέστης των ντουβαριών, τα τηλεγραφόξυλα που βουΐζουν, τα χελιδόνια των συρμάτων που νοστούν, τα σμήνη των γαγιλών που σκιάζουν τα μποστάνια, οι ξύλινες πορτάρες των πέργιορων, το δάκρυ της χαροκαμένης και τα κλειστά παράθυρα της μοναξιάς. Τα σαθήρια με τις αμυγδαλιές, το βρασμένο στάρι με τα ρόδια, οι μαύρες φορεσιές των γυναικών, οι ξεραμένοι πλοκαμοί των χταποδιών, οι αγριόχηνες μες στα παγωμένα σπαρτά, οι πελεκητές γρανιτένιες γούρνες, τα κίτρινα φύλλα της συκιάς με τα ερωτήματα πάνω τους γραμμένα.
Και μια ψυχική ευφορία σε κυριεύει. Που είσαι άνθρωπος, που είσαι Λημνιός, που αξιώθηκες να πατήσεις ένα τέτοιο ευλογημένο τόπο. Που σου αποκαλύπτεται σταδιακά, που σε δέχεται με γλυκύτητα, με ευγένεια, με οικειότητα, που σε κάνει τελικά δικό του, προσφέροντάς σου μια ανυπέρβλητη αίσθηση μέθεξης στο συμπαντικό και στο ανείπωτο. Η Λήμνος των θεών. Η Λήμνος των ανθρώπων. Η Λήμνος των ακτών. Η Λήμνος των χωριών. Η Λήμνος του φωτός. Η Λήμνος των αιώνων. Η Λήμνος του σήμερα. Η Λήμνος της σαγήνης. Η Λήμνος του Παντελή Πραβλή. Η δική μας Λήμνος.

Τα κάστρα της Λήμνου

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ



Τα κάστρα της Λήμνου

του Κωνσταντίνου Χ. Κοντέλλη

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας

Το κάστρο της Μύρινας το γνώρισα ως γυμνασιόπαιδο στις αρχές της δεκαετίας του 70 και η σχέση μου μαζί του ήταν μάλλον χρηστική. Το χρησιμοποιούσα για φυσιολατρικούς περιπάτους, για καταφύγιο των πρώτων ερώτων, για απόμερο ορμητήριο για απαγορευμένα θαλάσσια μπάνια, αφού στα «πεδινά μέρη» καραδοκούσε ο παιδονόμος, ο αείμνηστος Βαγγέλης, για κυνήγι παγωμένων τσιχλών με τη σφεντόνα μέσα στη χιονοθύελλα, αλλά το κυριότερο ως πηγή από σιδερένιες μπάλες κανονιών που γέμιζαν τη βραχώδη παραλία από την Αγία Παρασκευή και ανατολικά. Αυτές τις σιδερένιες μπάλες τις «ξεχοβολεύαμε» από τον κοραλλιογενή κλοιό αιώνων και τις χρησιμοποιούσαμε για το άθλημα της σφαιροβολίας, στο οποίο μας προπονούσε ένας μεγαλύτερος μαθητής, ο Γιάννης Τσουκαλάς, καλή του ώρα όπου κι αν βρίσκεται. Αυτά, μέχρι που διάβασα το βιβλίο του Κωνσταντίνου Χ. Κοντέλλη «Τα κάστρα της Λήμνου», οπότε αντιλήφθηκα αιφνιδίως ότι δεν χρησιμοποιούσα εγώ το κάστρο, αλλά αυτό εμένα. Ακολουθώντας νοερά την πορεία του στις εκατονταετηρίδες, την ιστορία του και τις ιστορίες των ανθρώπων που σχετίστηκαν με τον ένα ή τον άλλον τρόπο μαζί του κατάλαβα ότι το κάστρο πατέρας - αυθέντης μας κατέχει και ότι οι άνθρωποι διαχρονικά εμπλέκονται στην υπηρεσία του για να δώσει ο καθένας μια πνοή, κατά τη δύναμή του, στην αιώνια ψυχή αυτού του πέτρινου γίγαντα, που άλλοτε προστατεύει, άλλοτε τέρπει, άλλοτε δοκιμάζει, πάντοτε με συγκινητική τρυφερότητα.
Ο δάσκαλος – συγγραφέας Κωνσταντίνος Χ. Κοντέλλης (Κ.Κ.), μια πολυσύνθετη και δραστήρια παρουσία στα γράμματα εξέδωσε το νέο του βιβλίο στο αποκορύφωμα της ωριμότητάς του. Ο Κ.Κ. είναι δάσκαλος με την αρχαία έννοια του όρου. Είναι ένας παθιασμένος ερευνητής στην υπηρεσία της κοινωνίας. Εργάσθηκε σκληρά για χρόνια μαζεύοντας πρωτογενές υλικό, προσπαθώντας σαν επιμελής αρχαιολόγος να συνθέσει το παζλ της ζωής των προγόνων μας αλλά και των δυναστών τους. Ανακαλύπτει και αποκαλύπτει με το έργο του την «κρυφή φωνή των μικρών πραγμάτων», γιατί την ακούει. Συνομιλεί με μια σπασμένη πέτρα, με ένα αρχαίο μάρμαρο, με ένα αρχαίο πνεύμα. Έχει την ικανότητα ο συγγραφέας να βρίσκει το αληθινό, κάτω από τους ψιθύρους της αντίληψης. Ασχολήθηκε με ένα ζήτημα δύσκολο με το θάρρος παράτολμου ιστορικού και την έκσταση ενός πιονέρου. Ξαναζωντάνεψε το σώμα της Λήμνου δίνοντας ζωή στην καρδιά της. Γιατί άκουγε σαν αρχαίος Αιγύπτιος ταριχευτής και δεν μπορούσε να αντέξει, το γόο της: «Καρδιά μου που σε κληρονόμησα από η μάνα μου, μη με προδώσεις». Η καρδιά για να μην εναντιωθεί την ώρα της κρίσης πρέπει να είναι ζωντανή.
Ο Κ.Κ. σκαλίζοντας μέσα στα συντρίμμια των αιώνων συναρμολογεί την ιστορία του τόπου. Βρίσκει τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίστηκε ένας μακροχρόνιος πολιτισμός. Ψαύει τους τοίχους οι οποίοι του αφηγούνται θρύλους και παραμύθια. Οδοιπορεί στο βράχινο βασίλειο και χρησμοδοτεί θεοπροπώντας. Ακούει τις φωνές των νεκρών, των πνιγμένων, των λαβωμένων πολεμιστών, τους ανασύρει στον ήλιο και τους προσφέρει τα μαγικά ψηφία για να διεκδικήσουν την αιωνιότητα. Μιλά με τους Σίντυες και τους Πελασγούς, τους Μινύες και τους Αθηναίους, τους Πέρσες και τους Ενετούς, τους Ρωμαίους και τους Βυζαντινούς, τους Τούρκους και τους Ρώσους, μιλά με τους Νεοέλληνες. Για σχέδια, για κατασκευαστικά τεχνήματα, για τους τραχείτες βράχους, τους ψαμμίτες και τους πωρόλιθους, για το αεροπαγές κονίαμα, για την ορθή κλίση του τείχους και τον αριθμό των πύργων, για τις επάλξεις, τις τοξοθυρίδες, τις τουφεκίστρες, τις αντιρήδες, για τους ακρωτηριασμένους και χρησιμοποιημένους αρχαίους κίονες. Μιλά για τις ζεματίστρες ή καταχύστρες απ’ όπου έριχναν ζεματιστό νερό, λάδι, λιωμένο μολύβι ή αναμμένο ρετσίνι, για τις καστρόπορτες που φτιάχνονταν από «φίδα», δέντρο της Σίφνου μεταξύ κεδρου και αγριοκυπάρισσου, με επένδυση σιδερένια ελάσματα για να μην τις σκίζει τσεκούρι και να μην τις τρυπά σφαίρα.
Ο Κ.Κ. αποκαλύπτει σαν ένας μάγος μπροστά στα έκπληκτα όμματά μας έργα που για μας ήταν αόρατα. Έργα που είναι η έκφραση μιας αναζήτησης για το νόημα της ίδιας της ζωής, για τη διατήρησή της, τη λαχτάρα για επαφή με τους θεούς, την ανάγκη για ομορφιά, την ελπίδα για αθανασία. Έργα που αξίζει να μελετηθούν και να σωθούν γιατί η καταγραφή του παρελθόντος μας λέει πολλά για τον εαυτό μας και υπαινίσσεται το μέλλον μας.
Οι αρχαίοι Λήμνιοι έχτιζαν κάστρα για να σώσουν τις ζωές τους και σχεδίαζαν τις ζωές τους σύμφωνα με τους ρυθμούς του φυσικού κόσμου και τους ουρανούς. Άφησαν «γραπτά σημάδια» σε μέσον πιο μόνιμο από το χαρτί, το βράχο. Ο Κ.Κ. μας υπέδειξε ότι όλοι μαζί συμμετέχουμε στην ανάκτηση αυτής της «γραπτής» ιστορίας της Λήμνου. Όλοι μαζί συνεχίζουμε να τη γράφουμε εις το διηνεκές. Ο Κ.Κ. μας έστησε στην πιο ψηλή έπαλξη και μας έδειξε τον κόσμο με τα μάτια του κάστρου. Κι ακούσαμε περιδεείς τη φωνή του κάστρου που μας την έφερε ο αγέρας σφυρίζοντας μέσα απ’ τις πολεμίστρες. «Ε κακομοίρη απόγονε που νομίζεις πως άλλαξες. Να η δύναμη του σύμπαντος κόσμου. Να ο Πέτασος κι οι Αργοναύτες, τα Ενετικά καράβια, ο τούρκικος στόλος. Να οι φωτιές, η σπορά κι ο θερισμός, η ζωή κι ο θάνατος. Να η προαιώνια βροχή που συντηρεί τον κόσμο. Διακρίνεις τα όρια αρχαίου – νέου από δω πάνω; Δυσδιάκριτα, ε; Τα πάντα είναι κάτι παραπάνω απ’ ότι δείχνουν. Προνομιούχε απόγονε. Χάρη σε μένα υπάρχεις. Και μόνο εγώ μπορώ να σε βάλω στην χρονοκάψουλα και να σε κάνω σοφό».
Ο Κοντέλλης έγραψε και για τα υπόλοιπα κάστρα της Λήμνου. Πράγματα άγνωστα για τους περισσότερους. Όμως κυριαρχεί το κάστρο της Μύρινας σαν το πιο φημισμένο αλλά και πιο διατηρημένο. Έβγαλε ένα σημαντικό και συγχρόνως ωραίο βιβλίο. Γιατί πίστευε στο εγχείρημά του. Έγραψε υπό το βάρος που ασκούν τα «τοπία της παιδικής ηλικίας». Το ίδιο έκανε και με το άλλο θαυμάσιο βιβλίο που είχε εκδώσει πριν από χρόνια, «Το Πορτιανού της Λήμνου». Τι είναι αυτά τα «τοπία καταγωγής» που ποτέ κανείς δεν εγκαταλείπει μέχρι το τέλος του βίου του; Πώς γίνεται να λειτουργούν τόσο καταλυτικά και τόσο αποτελεσματικά; Πώς μετατρέπουν ένα δάσκαλο σε ένα μανιώδη εξερευνητή που σαν τον εξερευνητή του Κίπλινγκ ακούει μέσα του τους στίχους:
«Κάτι χαμένο πίσω απ’ τα βουνά
κάτι που σε καλεί να πας».
Ο συγγραφέας ερανίζει από άλλους παλαιότερους συγγραφείς κυρίως ιστορικά στοιχεία, για να τα συνδέσει με αυτά που κατά κύριο λόγο αφορούν στα κάστρα που περιγράφει. Το μεγαλύτερο όμως μέρος της εργασίας του είναι ερευνητικό και μάλιστα επί τόπου. Ο Κοντέλλης γίνεται ένας έξοχος διερμηνέας του παλαιού κόσμου στο νέο. Δίνει ένα κλειδί για να κατανοήσουμε τη συμπαντική μας φύση. Μας υπενθυμίζει με έμμεσο τρόπο πράγματα τόσο «πυρηνικά» της ανθρώπινης υπόστασής μας. Ο κυκλικός χαρακτήρας των φάσεων της εκμηδένισης και της ανοικοδόμησης συμφιλιώνει την ανθρώπινη ψυχή με την αβεβαιότητα και την προσωρινότητα και παράλληλα τη διδάσκει να ζει την πάσα στιγμή με περισσότερη καρτερικότητα και σοβαρότητα. Και η γαληνεμένη ψυχή μπορεί τότε να δηλώσει στους φύλακες του Άδη, το του Πρόκλου: «Γης παις ειμί και ουρανού αστερόεντος». Όμως οι άνθρωποι ξεχνούν. Πόσο καινούργιοι είμαστε, πόσο νέοι σε σχέση με την αρχαιότητα της γης που την κακοποιούμε κι όμως αυτή συνεχίζει να μας καλοδέχεται. «Η σωτηρία πιάνεται από τη μικρή ρωγμή στη συνεχιζόμενη καταστροφή», είναι μια φράση του Βάλτερ Μπέντζαμιν. Τις μικρές αυτές ρωγμές μπορούν να τις δουν άτομα προικισμένα όπως ο Κ.Κ. Το κάστρο διαθλασμένο λοιπόν μέσα από το οξύ συγγραφικό – ερευνητικό βλέμμα του, γίνεται ένας τόπος μαγικός που περιέχει το σύμπαν. Γίνεται μια ποιητική πολιτεία άγνωστη σχεδόν, που μας καλεί να τη γνωρίσουμε καλύτερα.
«Ζούμε σε πόλεις μυστικές
ταξιδεύουμε δρόμους αχαρτογράφητους»
Αλμπέρτο Ρίο (ποιητής)
Ο συγγραφέας βοτανολογεί στο βράχο με μια απίστευτη καθαρότητα ματιάς, αλλά και με μια έντονα ερωτική σχέση με τα αινίγματα του κάστρου. Σε μια αναζήτηση απρόοπτων συμβάντων, παράξενων αρχιτεκτονικών και φυσιογνωμικών λεπτομερειών, συμβόλων του ανεκλάλητου μυστηρίου που αναδύεται από τις φαινομενικά ανέκφραστες και βαριές όψεις τοίχων και επιγραφών. Και η γοητεία αναβλύζει και σπινθηρίζει ακαταμάχητη, κυρίως όταν περιγράφει τις ανθρώπινες τύχες τις σχετικές προς το κάστρο.
Ο Κ.Κ. μας έδειξε με τρόπο γλαφυρό ότι η ανθρώπινη ιστορία επαναλαμβάνεται. Έφερε στην επιφάνεια την οδυνηρή περιπέτεια του ανθρώπου δια μέσου των αιώνων. Με ένα ρίγος αυτοσυνειδησίας. Μας ξαναθύμισε τη μυστική πολιτογράφηση του καθενός μας στη μία και αδιαίρετη κοινωνία του ανθρώπινου γένους και ότι όλοι είμαστε συμπαίκτες στα πάσης φύσεως παίγνια της ζωής. Κωνσταντίνε Κοντέλλη, δάσκαλε δασκάλων, με σεβασμό φιλώ το χέρι σας.

Τρίτη 13 Οκτωβρίου 2009

Τα μπαομπάπ και η Λήμνος

Τα μπαομπάπ και η Λήμνος

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας





Τα μπαομπάπ, αν ξέρετε, είναι κάτι τεράστια και πολύ παράξενα δέντρα της αφρικανικής στέπας. Προσωπικά δεν γνώριζα τίποτα για τα δέντρα αυτά, ώσπου έπεσε ένα παιδικό βιβλίο – παραμύθι στα χέρια μου, από αυτά που αγοράζαμε στα παιδιά όταν ακόμα ήταν μικρά. Πολλοί γονείς θα το ξέρουν αφού είναι πολύ αρεστό ανάμεσα στα παιδιά, αλλά και στους μεγάλους. Είναι το βιβλίο «Ο μικρός πρίγκηπας» ενός Γάλλου πιλότου του Σεντ Εξιπερί που σκοτώθηκε πολύ νέος πέφτοντας με το αεροπλάνο του. Αν δεν το έχετε σας το συνιστώ, αγοράστε το. Σ’ αυτό το βιβλίο λοιπόν αποτυπώνεται η αγωνία του ήρωα του βιβλίου, του μικρού πρίγκηπα, για τα τεράστια αυτά δέντρα τα μπαοπάπ, που όταν μεγάλωναν θα κατέκλυζαν τον μικρότατο πλανήτη που κατοικούσε κι έτσι μια από τις καθημερινές ασχολίες του ήταν μετά την πρωινή τουαλέτα του να συγυρίσει τον πλανήτη ξεριζώνοντας τα μικρά μπαομπάπ. Αυτά για τα μπαομπάπ του μικρού πρίγκηπα.
Ενα πρωί, χαράματα,άνοιξα την τηλεόραση στη ΝΕΤ (ένα από τα μειονεκτήματα όσο περνούν τα χρόνια είναι ότι ο ύπνος μειώνεται ο άθλιος) και είχε ένα υπέροχο ντοκιμαντέρ για τα μπαομπάπ. Κράτησα λίγες σημειώσεις όχι όμως από την αρχή. Το μπαομπάπ λοιπόν είναι δέντρο ιθαγενές των θερμών χωρών, είναι πολύ μεγάλο και μακροβιότατο. Μπαομπάπ στα αφρικάνικα (Baobab) θα πει δέντρο χιλίων ετών. Ο κορμός του δεν υπερβαίνει τα δέκα μέτρα στο ύψος, όμως είναι τόσο χοντρός που έχει περιφέρεια έως και 23 μέτρα. Αυτή η τεράστια μάζα ξύλου στέφεται από κλώνους μήκους 20-25 μέτρων, που κάμπτονται από το βάρος, μέχρι του σημείου που το άκρο τους να αγγίζει στο έδαφος, οπότε το δέντρο ολόκληρο προσλαμβάνει τη μορφή πελώριου πράσινου θόλου. Το μπαομπάπ φτάνει τα 16 μέτρα ύψος σε 10 χρόνια. Μετά η ανάπτυξή του γίνεται πιο αργή.
Αυτός λοιπόν ο Λεβιάθαν της αφρικανικής ηπείρου, καθώς εξέχει πολύ των λοιπών φυτών, μοιάζει με ένα καλοκάγαθο γίγαντα του θαμνότοπου. Όταν τα δέντρα ρίχνουν τα φύλλα τους, το μπαομπάπ κατά ένα περίεργο παιχνίδι της φύσης αρχίζει να ανθίζει. Τα άνθη του είναι λευκά, βαμβακοειδή και μυρίζουν άσχημα σαν ψοφίμι, κρατάνε δε μόνο ένα 24ωρο. Υπάρχει μια δοξασία στην Αφρική ότι όποιος κόψει άνθος μπαομπάπ μέλλεται να τον σκοτώσει λιοντάρι. Η γονιμοποίηση του μπαομπάπ γίνεται με τη βοήθεια των νυχτερίδων και των εντόμων που χωρίς να το επιδιώκουν μεταδίδουν τη γύρη. Μέσα στις κουφάλες του τεράστιου κορμού του ζουν διάφορα μικρά ζώα, ενώ στα κλαδιά του κάνουν τη φωλιά τους μεγάλα πουλιά π.χ. αετοί, αλλά και πλήθος μικρών πουλιών. Οι καρποί του έχουν πλούσια σάρκα που είναι γλυκόξυνη κι όταν πέφτουν στο χώμα τρέφουν διάφορα ζώα, αλλά κυρίως τους προτιμούν οι ελέφαντες. Έτσι με τους σπόρους δια των κοπράνων των ελεφάντων μεταδίδεται σε άλλες περιοχές. Όταν υπάρχει ξηρασία, οι ελέφαντες μασούν κομμάτια από τον κορμό του μπαομπάπ, που έχει κρατήσει μέσα του αρκετή υγρασία. Ο φλοιός του μπαομπάπ γρήγορα αντικαθίσταται όχι μόνο από τις άκρες, αλλά και από το κέντρο του ξεφλουδίσματος. Μ’ αυτό τον τρόπο συνδέονται οι δύο γίγαντες της αφρικής, ο ελέφαντας που ζει πάνω από 50 χρόνια και το μπαομπάπ που ζει ίσως και χίλια χρόνια.
Αυτά μου έκαναν μεγάλη εντύπωση και θέλησα να μάθω περισσότερα, ανοίγοντας την εγκυκλοπαίδεια του “Πάπυρος Λαρούς”. Εκεί λοιπόν αφού λέει διάφορα για τις ιδιότητες του δέντρου και ότι το ξύλο του είναι τόσο μαλακό που μπορεί κάποιος με λίγη δύναμη να βυθίσει μια ολόκληρη σιδερόβεργα σπρώχνοντάς την στον κορμό του, λέει και το εξής καταπληκτικό: “Ο φλοιός και τα φύλλα των νέων κλάδων περιέχουν πολλή κολλώδη ουσία και χρησιμοποιούνται στην παρασκευή αφεψημάτων. Άλλοτε εχρησιμοποιείτο στην φαρμακευτική η σαρξ των καρπών υπό το όνομα “χώμα της Λήμνου, δηλαδή Λημνία γη”. Φαντασθείτε ο καρπός ενός δέντρου – συμβόλου της Αφρικής, να έχει το όνομα της Λήμνου μας. Πέστε με φαντασιόπληκτο, αλλά σκεφτόμενος λίγο ακόμα έβγαλα κι άλλες συσχετίσεις. Προσέξτε: Όπως δια του μπαομπάπ έγινε δυνατή η πρώτη εμφάνιση ανθρώπου στη γη κατά την αφρικανική δοξασία, έτσι και κατά μια ελληνική μυθολογική εκδοχή περί γενέσεως του κοσμου, ο πρώτος άνθρωπος της γης ήταν ο Κάβειρος, “τον οποίον εγέννησεν η Λήμνος δι’ αρρήτων οργιασμών”. Άλλος συσχετισμός: Τα βαμβακοειδή άνθη του μπαομπάπ με το βαμβάκι της Λήμνου μας. Επίσης: Το πρόσκαιρον της ανθοφορίας αυτών των βαμβακοειδών λουλουδιών με το πρόσκαιρο
της καλλιέργειας του μπαμπακιού στη Λήμνο, που κράτησε μόνο λίγα χρόνια και έσβησε διά παντός. Συσχέτιση μπορεί επίσης να γίνει με την άσχημη οσμή, σαν ψοφίμι, των ανθών του μπαομπάπ με την φοβερή δυσοσμία των μυθολογικών γυναικών της Λήμνου, που ήταν η αιτία να μην τις θέλουν οι άντρες τους κι αυτές προσβεβλημένες να τους σκοτώσουν συνδέοντας τη Λήμνο με το άνίερον, στη φράση “Λήμνια κακά”. Πολύ καλός συσχετισμός μπορεί να γίνει και με την αναγεννητική ικανότητα της Λήμνου μας με αυτή του μπαομπάπ. Ότι κοράκια και ότι αρπακτικά κι αν πέσουν επάνω της, ότι ελέφαντες και νυχτερίδες, ότι πολιτικάντηδες και σωτήρες, όσο κι αν την παραμελήσουν, την κομματιάσουν, την κλέψουν, φωλιάσουν μέσα της, την κάψουν, την λεηλατήσουν, την προδώσουν, αυτή τίποτα, ανθίσταται ανθεί και αναγεννάται σαν το μπαομπάπ. Κι όχι μόνο από γύρω γύρω, δηλαδή από τα παιδιά της του εξωτερικού, αλλά και από το κέντρο της, δηλαδή από τους παραμένοντες στις πατρογονικές εστίες. Καθότι:
“Η Λήμνος δεν παλεύεται
η Λήμνος είναι κράτος
άνθρωπος δεν ευρέθηκε
της Λήμνος νάναι σκάρτος”.
Θέλετε κι άλλο συσχετισμό; Όποιος κόψει τα μπαμπακένια άνθη του μπαομπάπ λένε οι αφρικανοί, θα τον σκοτώσει λιοντάρι. Όποιος έκοψε – μάζεψε μπαμπάκι στα χωράφια της Λήμνου, λέω εγώ, δεν θα τον σκοτώσει βέβαια λιοντάρι, αλλά έχει αποκτήσει μια τεράστια πληγή στην καρδιά του, ανίατη και αιμάσσουσα, ιδίως όταν βλέπει τώρα τα άδεια από μπαμπάκι χωράφια μαζί με τα νιάτα του και τα παιδικά του χρόνια να γίνονται παρελθόν.
Μέσα στους ταριχευμένους βάλτους
παρελαύνουν οργισμένοι βαρανόσαυροι
και έχιδνες
αφού δεν ήρθαν οι βουνίτες
που ποτέ δεν εκόμπασαν
για τα δεκάζυγα που όδήγησαν
στων προπάππων τους τα χωράφια.

Ολοι οι ευνούχοι που υπηρέτησαν την Κυβέλη
δεν ξελάκκισαν αμπέλια
ούτε πότισαν μπαμπάκια
αλλά κρατούν βάκυλα Ρωμαίων αυτοκρατόρων
στα δημοσιοϋπαλληλικά γραφεία
και με οργιαστική μανία βαλαντώνουν
μέχρι τελείας εξαντλήσεως
στα τσιφτετέλια των παναγυριών.

Η ευγενής όψη και το παράστημα
αντηλλάγησαν με τις πληρωμένες θέσεις στο θέατρο
και οι διφρηλάτες των κάμπων
επιφορτίστηκαν με την περιφορά δίσκου
στις εκκλησίες δολερών οφθαλμών.

Στους χέρσους αγρούς
λαμβάνει χώρα η εκβοτρύωση της καρδιάς μας
πληρώνοντας από πολλού χρόνου
τον έγγειο φόρο
για την φορβεία μας από εκτρωδάκτυλους
ως κόσμημα και στολίδι καμαρωτό.

Αγαπητοί συμπατριώτες, ευτυχείτε και να’ χετε την υγεία και τη μακροζωία ενός μπαομπάπ, όχι όμως την οσμή του.