Τρίτη 19 Ιουλίου 2011

ΓΙΑ ΤΟ ΒΑΣΙΛΗ αντί μνημόσυνου


Σαν σήμερα πριν 32 χρόνια, στις 19 Ιουλίου του 1979, έγινε ένα τρομακτικό ναυτικό ατύχημα στη θάλασσα της Καραϊβικής. Συγκρούστηκαν δυο τάνκερς, ελληνικών συμφερόντων, το Atlantic Empress και το Aegean Captain με συνέπεια να πάρει φωτιά το πρώτο και να ανατιναχθεί. Σ’ αυτό το ατύχημα σκοτώθηκαν 26 άτομα, μαζί και ο μικρός μου αδελφός Βασίλης, 24 χρόνων. Είχε μπαρκάρει μόλις λίγους μήνες πριν. Δεν είχε ζήσει σχεδόν τίποτα, από αυτό που λέμε ζωή. Ήταν ο πιο καλόκαρδος, έξυπνος και καλαμπουρτζής τύπος που υπήρχε. Και φανατικός ΑΕΚτζής. Το κουρείο, που είχε στην Ατσική, πριν μπαρκάρει ήταν γεμάτο με φωτογραφίες της ΑΕΚ.
Σε όλα τα sites που μπήκα με θέμα το τραγικό αυτό ναυάγιο, πουθενά, πλην ενός ή δύο δεν αναφέρεται ότι υπήρξαν δεκάδες νεκροί, οι οποίοι πέθαναν με τον πιο τραγικό από τους θανάτους, τη φωτιά. Πουθενά τα ονόματά τους, σαν να ήταν σκύλοι. Αναφέρουν μόνο την οικολογική καταστροφή, που προκάλεσε η πετρελαιοκηλίδα από το πετρέλαιο που διέρρευσε από το τάνκερ και…το κόστος της ζημιάς των εφοπλιστών. Οι εφοπλιστές. Αυτά τα τέρατα, μηδενός εξαιρουμένου. Αυτοί που παλιά έπνιγαν τα σαπάκια τους μαζί με τους ναυτικούς για να πάρουν τις αποζημιώσεις και να κάνουν τις περιουσίες τους. Τώρα δεν χρειάζεται, είναι πάμπλουτοι, απλώς λαδώνουν και παίρνουν μονοπωλιακά τις γραμμές, λαδώνουν και παίρνουν πιστοποιητικά αξιοπλοΐας στα πλωτά τους φέρετρα. Παίζουν τα χρηματιστηριακά και λοιπά παιχνίδια τους με τη συνδρομή των πληρωμένων πολιτικών. Οι παγκόσμιοι συμμορίτες, που χτίζουν τις μεγαλειώδεις ζωές τους πάνω στο θάνατο των άλλων. Οι εφοπλιστές. Ένα παρασιτικό εγκληματικό επάγγελμα, που ποτέ, καμμία φορά, έστω και κατά λάθος, δεν εξάσκησε κάποιος καλός άνθρωπος. Θα πει κάποιος, ατυχήματα συμβαίνουν καθημερινά. Δε μιλώ για το ναυάγιο μόνο. Μιλώ για τη συμπεριφορά μετά από αυτό. Για την προσπάθειά τους να εξαπατήσουν τις χαροκαμένες οικογένειες, να μην τους δώσουν ούτε τα ψίχουλα που δικαιούνταν ως αποζημιώσεις. Ανθρώπους που στα τελευταία, ούτε απαίτησαν, ούτε διεκδίκησαν τίποτα. Ανθρώπους που ήθελαν μόνο να τους αφήσουν ήσυχους.
Όμως αυτά τα παιδιά που χάθηκαν, ήταν τα περισσότερα μικρά παλικαράκια, που μόλις έβγαιναν στο χάραμα της ζωής. Πήγαν στα καράβια γιατί η ανέχεια και η φτώχεια τους ανάγκασε. Και ήταν πραγματικά παλικάρια γιατί ούτε τεμπέλιασαν στη όποια μίζερη βολή τους, ούτε κατουρημένες ποδιές φίλησαν για να τους χώσουν σε καμια θεσούλα.
Γιατί, τώρα, μετά από 32 χρόνια; Τώρα μπόρεσα να το διαχειριστώ μέσα μου το γεγονός, που κατέστρεψε την οικογένειά μου. Για χρόνια ούτε το αναφέραμε μέσα στην οικογένεια, ήταν ταμπού. Και τώρα που τα γράφω αυτά η συγκίνησή μου είναι μεγάλη. Ο πατέρας μου έφυγε με αυτόν τον καημό. Το ίδιο και η μάνα μου. Δεν περνούσε μέρα που να μη σκέφτονταν και να μη μοιρολογούσαν κρυφά το Βασίλη μας.
Αν μη τι άλλο, αυτά τα παιδιά με τη σκοτεινή μοίρα, μια αναφορά, κάπου, τη δικαιούνται. Όχι γι' αυτούς, αυτοί δεν έχουν καμιά ανάγκη πλέον. Αλλά για τη δική μας, αυτών που έμειναν πίσω, των τυχερών, την ισορροπία και τον αυτοσεβασμό. Έτσι, σαν μνημόσυνο.


Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο





Θεσσαλονίκη

Ήτανε κείνη τη νυχτιά που φύσαγε ο Βαρδάρης,
το κύμα η πλώρη εκέρδιζεν οργιά με την οργιά.
Σ' έστειλε ο πρώτος τα νερά να πας για να γραδάρεις,
μα εσύ θυμάσαι τη Σμαρώ και την Καλαμαριά

Ξέχασες κείνο το σκοπό που λέγανε οι Χιλιάνοι
- Άγιε Νικόλα φύλαγε κι Αγιά Θαλασσινή. -
Τυφλό κορίτσι σ' οδηγάει, παιδί του Modigliani,
που τ' αγαπούσε ο δόκιμος κ' οι δυο Μαρμαρινοί.

Νερό καλάρει το fore peak, νερό και πανιόλα,
μα εσένα μια παράξενη ζαλάδα σε κεινή.
Με στάμπα που δε φαίνεται σε κέντησε η Σπανιόλα
ή το κορίτσι που χορεύει απάνω στο σκοινί:

Απάνω στο γιατάκι σου φίδι νωθρό κοιμάται
και φέρνει βόλτες ψάχνοντας τα ρούχα σου η μαϊμού.
Εκτός από τη μάνα σου κανείς δε σε θυμάται
σε τούτο το τρομακτικό ταξίδι του χαμού.

Ο ναύτης ρίχνει τα χαρτιά κι ο θερμαστής το ζάρι
κι αυτός που φταίει και δε νογάει, παραπατάει λοξά.
Θυμήσου κείνο το στενό κινέζικο παζάρι
και το κορίτσι που 'κλαιγε πνιχτά μές στο ρικσά.

Κάτω από φώτα κόκκινα κοιμάται η Σαλονίκη.
Πριν δέκα χρόνια μεθυσμένη μου είπες "σ' αγαπώ".
Αύριο, σαν τότε, και χωρίς χρυσάφι στο μανίκι,
μάταια θα ψάχνεις το στρατί που πάει για το ντεπό.
Νίκος Καββαδίας


Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο





ΑΓΙΟΣ ΦΑΝΟΥΡΙΟΣ

Παίζει το μάτι σου
με τη βροχή στα τζάμια
περίκλειστος του αργύρου
αν λιθάρι του Δευκαλίωνα
βυσσινιά θαλασσόπετρα
απομεινάρης σε ξύλο ελιάς
τεταριχευμένος αέρας άνεμος.
Τα ζεστά κλίκια σ’ άρεζαν
καθώς παιδί παιδάκι
οι βόλτες στον Καρπασινόδρομο
και το γυναικοστόλι
διακονητής ιεράς σφεντογόνας
μαρσάροντας το Ζούνταπ
οι σφήκες να φωλιάζουν άρχισαν
στον προβολέα.
Τα κιτρινοπούλια κοίταξαν απόψε χαμηλά
στις σκαμνιές του Μιλτιάδη
βιάσου τώρα βιάσου
τσιρίζει το φτιλάκι στο καντήλι
ότι προλάβεις αθώε σήμερα
ύστερα ελεφαντόδετος χρυσένιος
ν’ ακούς μονάχα τη βροχή στα τζάμια
καθώς παιδί παιδάκι.
Εμένα ποτέ δεν με ξεγέλασες
πάντα το ήξερα ότι σε έλεγαν
Βασίλη.

Σημειώσεις
Άγιος Φανούριος Το παιδικό πρόσωπο του Αγίου Φανουρίου στην εικόνα συγχέεται συνειδητά με το παιδικό πρόσωπο του αδικοχαμένου αδερφού μου Βασίλη, που σκοτώθηκε σε ναυάγιο σε ηλικία 24 ετών. Απευθυνόμενος στον Άγιο Φανούριο, μιλώ με το χαμένο μου αδερφό.
Λιθάρι του Δευκαλίωνα. Το χάλκινο γένος των ανθρώπων εξαφανίσθηκε με τον κατακλυσμό. Ο Δευκαλίων ρίχνοντας προς τα πίσω πέτρες έφτιαχνε άντρες, ενώ η Πύρρα ρίχνοντας πέτρες έφτιαχνε γυναίκες.
Κλίκια. Κυκλικά κουλούρια, που τα ζύμωναν οι γυναίκες στη Λήμνο μαζί με τα ψωμιά. Ήταν τα πρώτα που έβγαζαν απ’ το φούρνο και φίλευαν συνήθως τα παιδιά που περίμεναν με ανυπομονησία.
Καρπασινόδρομος. Ο δρόμος Ατσική – Καρπάσι στη Λήμνο, όπου παλιότερα γινόταν η λεγόμενη «βόλτα», δηλαδή το νυφοπάζαρο.
Κιτρινοπούλια. Μεγάλα κίτρινα πουλιά, που κοίταζαν τη νύχτα στα δέντρα και τα κυνηγούσαμε σαν παιδιά τη νύχτα με φακό και σφεντόνα.
Σκαμνιές του Μιλτιάδη. Μουριές στο κτήμα του Μιλτιάδη, στην Ατσική Λήμνου.
Σ. Τραγάρας: "Απ' τη σπηλιά του Φιλοκτήτη"



Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο





20/7/1979

Στο ναυάγιο τόπο
επιπλέει το περίφημο κουπί
και τα παράσημα των χερουβείμ
το μαύρο μάτι σου
καπνίζει ακόμα οπή θειωρυχείου
μάτι τρελού ρινόκερου
έδωσε πυρ στη νάφθα
ληστή σικάριε του γένους των ληστών
τρέχα τώρα στο ορεινό σου κατοικήργιο
τα ματωμένα ράσα
πετροβάτης του ύψους
μονόχνωτος
χαφιές
φονιάς
προφήτης.

Σημειώσεις
20/7/79. Γιορτή του Προφήτη Ηλία (κάθε 20 Ιουλίου). Ξημερώνοντας η 20/7/79 έγινε το τρομακτικό ναυτικό ατύχημα, στο οποίο σκοτώθηκε ο αδερφός μου Βασίλης. Πάντα έβλεπα ένα παράπονο στο πρόσωπο της μάνας μου κάθε που έλεγε: «αύριο ξημερώνει του Προφήτη Ηλία».
Το περίφημο κουπί. Αναφέρεται στο κουπί του Προφήτη Ηλία, που κατά το θρύλο, όντας ναυτικός που είχε μπουχτίσει τη θάλασσα, πήρε τα ανάπλαγα με το κουπί στον ώμο. Το έδειχνε στους ανθρώπους καλώντας τους να του πουν τι είναι. Αν το γνώριζαν έφευγε μακριά. Τελικά έκανε κονάκι στην κορυφή του βουνού, που οι άνθρωποι μη έχοντας σχέση με τη θάλασσα δεν το αναγνώρισαν σαν κουπί.
Σικάριος. Σπαθοφόρος.
Κατοικήργιο: Κατοικητήριο, σπίτι.
Σ. Τραγάρας: "Απ' τη σπηλιά του Φιλοκτήτη".



Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο




Θάλασσα και φωτιά

Θάλασσα μάνα σκύλα
φωτιά αδερφή μου φόνισσα
τον πιο μικρό τον πιο καλό
το γυιο μου τον παλληκαρά
ο ίδιος σας τον έφερα
θάλασσα μάνα σκύλα
φωτιά αδερφή μου φόνισσα
και σεις τον ξεγελάσατε
το δώρο το απατηλό
δώρο Τιτάνων στο Ζαγρέα
δώσατε
και έχασα τον πιο μικρό τον πιο καλό
το γυιο μου τον παλληκαρά
για πάντα
στα σκότη μου τα τρίσβαθα
στη νύκτεια απελπισιά
μον’ λίγα γράμματα φθαρμένα
«Περσικός, εν πλω 1/5/1979»
θάλασσα μάνα σκύλα
φωτιά αδερφή μου φόνισσα
ποτέ δε θα σας πω «χαλάλι».
Σ. Τραγάρας: "Από τη Λήμνο θερμαστής στο θωρηκτό Αβέρωφ".



Στιγμές ξεκούρασης και αστείων μεταξύ των ναυτικών, στο τάνκερ "Atlantic Empress", 1979. Στο μέσον ο Ατσικιώτης Βασίλης Τραγάρας. Σε λίγες μέρες θα βρουν τραγικό θάνατο 26 ναυτικοί, μεταξύ των οποίων και ο Βασίλης. Άραγε τα άλλα δυο παιδιά που εικονίζονται στη φωτογραφία, τι να απέγιναν;



Ο Βασίλης με ένα συνάδελφό του πάνω στο τάνκερ.



Ο Βασίλης με ένα άλλο ναυτικό πάνω στο τάνκερ.



Ο Βασίλης εν ώρα εργασίας.



Ο Βασίλης φανταράκι.



Στο κέντρο ο Βασίλης με τη Σπίθα, δεξιά εγώ, αριστερά η μάνα μας.



Ο Βασίλης, παιδί ακόμα, κουρέας.



Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο


Το "ATLANTIC EMPRESS" φλεγόμενο

Δευτέρα 11 Ιουλίου 2011

Κελαγ'δά ο παλιοπέτερνας;


Στη Λήμνο το λέγαμε παλιοπέτερνα. Ένα μικρό πουλάκι στο μέγεθος περίπου του σπουργίτη, που σε πρώτη εντύπωση φαίνεται ασπρόμαυρο. Είναι πιο νευρικό και πιο χαριτωμένο από τον σπουργίτη και έχει ένα χοροπηδηχτό στυλ. Σπανίως το βλέπαμε σε κατοικημένες περιοχές, αφού σύχναζε στην ύπαιθρο, στις μάντρες, σε βραχώδεις περιοχές, σε χαλάσματα. Τη φωλιά του την έκανε μέσα σε ανοίγματα από βράχους, σε ξεροτρόχαλα ντουβάρια, σε σωρούς από πέτρες, εξ ου και το όνομά του «παλιοπέτερνας», αυτός δηλαδή που σχετίζεται με παλιόπετρες. Όταν είμαστε παιδιά - διαβολόπαιδα, ψάχναμε τη φωλιά του, την "παλιοπετερνιά" σε χαλάσματα και παίρναμε τους νεοσσούς του, για να τους «παίξουμε», τα λεγόμενα «παλιοπετερνούδια». Υπάρχει βαθιά η εντύπωση ότι δεν κελαηδά, αφού υπάρχει και σχετική φράση. Αν κάποιος ακούσει κάποια υπερβολή, λέει: «Κελαγ’δά ο παλιοπέτερνας;». Παλιοπέτερνα λένε κοροϊδευτικά και τον γρήγορο, αδύνατο και νευρώδη άνθρωπο, αυτόν που βαδίζει κάπως χοροπηδηχτά. Υπάρχει η φράση: «Χοροπδά σα ντον παλιοπέτερνα». Επίσης θεωρείται ένα σύμβολο της ερήμωσης και της εγκατάλειψης, όπως η κουκουβάγια. Αν θέλουν να πουν ότι ένα μέρος ερήμωσε, λένε: «Ούτε κουκβάγιες και παλιοπέτερνες δε διαλάζνε».
Πριν λίγο καιρό βρέθηκα στη Λήμνο. Με μεγάλη μου έκπληξη είδα ότι η γειτονιά είχε γεμίσει από παλιοπέτερνες. Ένα ζευγάρι μάλιστα είχε φωλιάσει στα κεραμίδια του πατρικού μου σπιτιού. Ο ένας επώαζε τα αυγά του και ο άλλος ήταν σαν ακοίμητος φρουρός, πετούσε γύρω από το σπίτι, πάντα ανήσυχος, εξεταστικός, χοροπηδηχτός. Και δεν θα το πιστέψετε, κελαηδούσε. Ένα απλό αλλά σε τρεις φάσεις τσίριγμα, το τρίτο πιο δυνατό από τα άλλα δύο. Έβγαλα μερικές φωτογραφίες. Στην παραλία των ρηχών νερών που καθίσαμε για ένα καφέ, νάτοι πάλι οι παλιοπέτερνες στην αμουδιά. Αυτό το πουλί το ξέραμε παλιότερα κυρίως σαν ενδημικό και σε μικρούς πληθυσμούς. Τώρα φαίνεται ότι με την κλιματική αλλαγή πολλά πουλιά έρχονται ως αποδημητικά και φωλιάζουν την περίοδο της άνοιξης και του καλοκαιριού σε διάφορα μέρη της Ελλάδας.
Ποιος είναι ο παλιοπέτερνας της Λήμνου; Σε άλλα μέρη τον λένε «ο ασπρόκωλος» ή «η ασπροκώλα». Το επίσημο όνομά του είναι το εντυπωσιακό "οινάνθη η ισπανική" (oenanthe hispanica).
Σταχυολόγησα από το ιντερνέτ.
Τα μικρόπουλα αυτά αγαπούν τις πέτρες, τα βράχια, τους ξεροτόπους. Τον Απρίλη εμφανίζονται οι ασπροκώλες, κομψές και λυγερές πάνω σε μια πέτρα. Στέκουν «κόκκαλο» για μερικά δευτερόλεπτα, ύστερα κάνουν ένα τίναγμα του σώματος επιτόπου και με έντονο βλέμμα κοιτούν ανήσυχες όταν τις πλησιάσουμε.
Αν πάμε κοντά τους και νιώσουν ότι απειλούνται, τότε φτεροκοπούν δυναμικά και απομακρύνονται προς άλλη, πιο μακρινή , πέτρα. Φεγγίζει τότε έντονα η κατάλευκη βάση της ουράς της, δημιουργόντας έντονη χρωματική αντίθεση που τραβάει την προσοχή μας. Γι’ αυτό τις ονόμασαν ασπροκώλες.
Στις πετρώδεις στέπες της υποσαχάριας Αφρικής, οι ασπροκώλες φτάνουν τον Σεπτέμβρη. Μένουν εκεί όλο τον χειμώνα και τον Απρίλη επιστρέφουν στον τόπο όπου γεννήθηκαν. Δηλαδή σε ξηρές και βραχώδεις παράκτιες και ημιορεινές περιοχές γύρω από την Μεσόγειο. Τα αρσενικά φθάνουν πρώτα. Τότε αμέσως επιλέγουν επικράτεια. Δηλαδή κατάλληλη για το είδος έκταση, ικανή να διασφαλίσει την απαιτούμενη ποσότητα τροφής για το φώλιασμα και την ανατροφή των νεοσσών. Για την υποστήριξη των χωραφιών τους, τα αρσενικά κελαηδούν συχνά την ημέρα, από βράχο ή καθώς πετούν επιδεικτικά. Τα θηλυκά έρχονται αργότερα. Έχουν πιο μουντό φτέρωμα, χτίζουν φωλιά σε τρύπες και κοιλότητες βράχων και μεγαλώνουν 4-5 νεοσσούς ανά φωλιά τον Ιούνιο. Οι ασπροκώλες τρώνε έντομα που συλλέγουν στο έδαφος και μερικές φορές και στον αέρα.
Η ασπροκώλα συναντάται σε δύο μορφές: 1) Με μαύρο λαιμό 2) Με ανοιχτόχρωμο λαιμό. Και στις δύο μορφές της έχει μαύρα φτερά, ανοιχτόχρωμο κάτω μέρος σώματος και μια μακριά λευκή ουρά με μια κεντρική μαύρη λωρίδα, μαύρη κορυφή και μαύρα πλευρά. Στην μορφή με το μαύρο λαιμό όλος ο λαιμός είναι μαύρος ενώ στη μορφή με τον ανοιχτόχρωμο λαιμό μόνο τα μάγουλα είναι μαύρα. Τα θηλυκά ξεχωρίζουν από τα αρσενικά γιατί είναι καφέ με ανοιχτόχρωμη κοιλιά.













Σάββατο 18 Ιουνίου 2011

Κδούνια και καμπάνες

ΕΥΘΥΜΟΓΡΑΦΗΜΑ

Μπεεεεεε

Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας

Οι πρόσφατες αποδοκιμασίες και οι προπηλακισμοί των πολιτικών, από αγανακτισμένους πολίτες, συνοδεύονταν από ηχητικά…εφέ, παραγόμενα από κατσαρολοχτυπήματα, βαβουζέλες, σφυρίχτρες και…κουδούνια. Ως γόνος παλαιάς βουκολικής οικογενείας, όπως φανερώνει άλλωστε και το επώνυμό μου, εγγεγραμμένος εις το λίμπρο ντόρο της λημνιακής τσοπανικής…αριστοκρατίας, γνώστης όθεν της κουδουνικής και βροντζιδοποιίας, παρακαλώ επιτρέψτε μου να αναλύσω στα γρήγορα, τα…κουδουνάτα καμώματα.
Το κουδούνι, λημνιαστί κδουν’, που φορούσαν στα αιγοπρόβατα για ομορφιά, αλλά και για να τα εντοπίζουν, ανέκαθεν εθεωρείτο σύμβολο διαπόμπευσης. Στον διαπομπευόμενο παίζνε το κδουν’. Ο αναξιόπιστος γίνεται κδουνάς, κδουνατζής, κδουν’ζμένος. Εκτός απ’ το παίξιμο του κουδουνιού μπορεί και να τον φορέσνε το κδουν’. Πριν του το φορέσουν τον προειδοποιούν λέγοντας, τ’ ακούς το κδουν’; Αν δεν το ακούσει έγκαιρα, τότε θα κδουνίξνε οι μπομπές τ’. Και τότε κινδυνεύει σαν τον κάτο, που τον κρεμάσαν κδουν’ οι ποτκοί.
Όλα τα κουδούνια δεν είναι όμοια. Αυτά που γίνονται από μπρούντζο λέγονται βροντζίδια, βγάζουν δε καλύτερο ήχο. Αυτά που γίνονται από ντενεκέ και είναι κάπως στρογγυλά λέγονται μυτιλ’νάρια, γιατί τα φτιάχνουν στη Μυτιλήνη. Τα πλατιά ή «πλακερά» τα λένε μσοκούδνα. Τα λίγο μικρότερα τα λένε τσακλάρια. Τσακλάρια λένε και τους …όρχεις. Το πέτσινο λουρί, με το οποίο τα κρεμούν στο λαιμό του ζώου, είναι το λουροκούδνο. Σε μερικά ζώα συνδέουν το λουροκούδνο με ένα ακόμα λουράκι που το τοποθετούν γύρω απ’ το ρύγχος του, τη λεγόμενη μπρουμταριά. Η μπρουμταριά μπαίνει για να μην χάνεται το κουδούνι, αλλά κυρίως για να παίζει το κουδούνι σχεδόν συνέχεια, με κάθε μικρή κίνηση του κεφαλιού του ζώου. Η τρόικα μας φόρεσε οχ’ μόνε κδουν’, αλλά κι μπρουμταριά.
Κδουνάς είναι και ο ντεμί άντρας, λημνιακά μπνες, ενώ κδουνάτος είναι ο βαρβάτος, ο έχων κδούνια, στην περίπτωσή μας, πολιτικούς…όρχεις. Κατά τους αγανακτισμένους οι κυβερνητικοί πολιτικοί, λημνιακά θα μπορούσαν να ονομασθούν κδουνιαζμέν’ μπνέδες ή αλλιώς μπνέδες με το κδουν’. Οι της μείζονος αντιπολίτευσης, που παριστάνουν τους αθώους, κρυφομπνέδες, ενώ οι κυβερνητικοί, που κάνουν πως δυσανασχετούν ενώ ψηφίζουν όλα τα μέτρα, αντρακλομπνέδες. Ο κόσμος φωνάζει σε όλους, φανήκαν τα κδούνια σας και μαζέψτε τα κδούνια σας και φύγ’τε.
Πιο…αναβαθμισμένο σύμβολο από το κουδούνι είναι η καμπάνα. Παλιά, όταν ένα σημαίνον πρόσωπο π.χ. μητροπολίτης, πολιτικός, κλπ, έφτανε σε ένα χωριό, οι κάτοικοι χτυπούσαν την καμπάνα εις ένδειξη σεβασμού. Με τον καιρό, η έκφραση θα τον παίξνε τ’ γκαμπάνα, πήρε αντίθετη έννοια, δηλαδή της διαπόμπευσης. Το καμπάν’ζμα λοιπόν είναι η διαπόμπευση. Εν προκειμένω, δεν έπαιξε απλώς, αλλά βούγ’ξε η καμπάνα. Λόγω του κρεμάμενου…σχήματος, καμπανέλια ή καμπανέρια λένε και τους όρχεις. Καμπανίζουν λοιπόν οι πολίτες τους πολιτικούς, κι αυτοί όμως εις ένδειξη…ισορροπίας, τους γράφτνε στα καμπανέργια τς. Για να εκπληρωθεί το ρηθέν υπό των αγανακτισμένων αρχίδια πολιτικοί. Για να μην αισθάνεται αδικημένο το γυνακείο φύλο, σας πληροφορώ ότι η λημνιακή λαϊκή σοφία συσχέτισε την καμπάνα και με το αιδοίο. Τι λένε οι πολίτες στους πολιτικούς, που κατέστρεψαν τη χώρα και τώρα παριστάνουν τους σωτήρες, νυν και μελλοντικούς; Και το μνι εχ’ γλωσσίδ αλλά δεν έναι καμπάνα. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι η πολιτική της είναι καθαρή σα τ’ φωνή τς καμπάνας, οι πολίτες όμως λένε ότι άλλα ντ άλλα σμαιν’ η καμπάνα κι ότι μπέρδεψε το χτύπμα για γιανγκίν’ με το χτύπμα για λείψανο. Η τρόικα διατάζει και η κυβέρνηση είναι σαν τον κακό μαθητή, που ο δάσκαλος τον εχ’ μόνε να χτυπά τ’ γκαμπάνα. Θα πείτε ας πρόσεχαν, κι αυτοί κι εμείς, αφού είναι γνωστό ότι όποια παιζ με καμπανέλια, δε τς απολείπνε τα παιδέλια.
Αγαπητοί αναγνώστες ευτυχείτε. Τι θα γίνει; Κοντά χτυπά οχ’ μόνε το κδουν’ κι γη καμπάνα, αλλά κι ο ντούμπανος.



Με το κδουν', με το κδουν'
α σε κάμω γω το γιουν'



Ήβγα όξω αρχηγέ


Σας τοιμάζω κατ καμπάνες!!!


Όποιος ξερ να αρμέγ' εχ' κι κδούνια


Λογιώ ντω λογιώ
για Γιωργιό κι Αντωνιό



Μσοκούδνο, κδούναρος, βροντζίδ


Μασαλά, τούτα έναι κδούνια


Μπρε τούτεν' α κρεμάσνε κδουν' κι στο κταβ μαθέ


Με τ' γκατσώνα, με τα κδούνια
σας πλερώνω ούλα τα ψούνια

Κυριακή 12 Ιουνίου 2011

Το δέντρο που δεν είχε όνομα


Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας

Το είχα πρωτοδεί όταν ήμουν παιδί ακόμα, λίγες δεκάδες μέτρα από το σπίτι μας, στην άκρη του δρόμου, στην Ατσική της Λήμνου. Μου είχε κάνει εντύπωση το ωραίο ρόδινο χρώμα των λουλουδιών του και το λεπτό άρωμα που διαχεόταν σε όλη τη γειτονιά. Είχα ρωτήσει τότε τους γονείς μου, πώς το λένε, αλλά δεν ήξεραν. Αυτό το δέντρο, μου είχε πει η μάνα μου, το φυτεύουν για ομορφιά, είναι «ξεν’κό» δηλαδή «ξενικό», από άλλη χώρα. Δεν ξαναασχολήθηκα με την κανονική ονοματολογία του, αφού το «ξεν’κό» με ικανοποιούσε. Το έβλεπα τις επόμενες δεκαετίες εκεί στην άκρη του οικοπέδου του γείτονα, με μόνη αλλαγή ότι κι αυτό…μεγάλωσε, όπως κι εγώ. Εδώ και δυο τρία χρόνια ξεράθηκε, εξαφανίστηκε.
Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια βλέπω ένα παρόμοιο δέντρο μέσα στον αύλειο χώρο του νοσοκομείου «Θριάσιο», όπου εργάζομαι. Έχει θεριέψει. Το φωτογραφίζω σε όλες τις εποχές του έτους από την ίδια γωνία. Γυμνό το χειμώνα, μόλις προβάλλουν τα φυλλαράκια του, ανθισμένο σα νυφούλα, κιτρινόμαυρο το φθινόπωρο, και μετά πάλι γυμνό με τους καρπούς του που μοιάζουν με φασόλια να κρέμονται στα γυμνά κλαδιά. Αλλά πώς το λένε δεν ήξερα ακόμα. Στο μυαλό μου ήταν το «ξεν’κό». Στον κομπιούτερ μου, το αρχείο που είχα τις φωτογραφίες του δέντρου, το είχα ονομάσει «Θριασόδεντρο». Τελευταίως πάντως μου γεννήθηκε έντονη η επιθυμία να μάθω επιτέλους το κανονικό του όνομα. Όποιον κι αν ρώτησα δεν ήξερε. Έψαξα στο ιντερνέτ τις διάφορες…«φλόρες» και «χλωρίδες» στις εικόνες, τίποτα, δεν το αναγνώρισα.
Χθες, Σάββατο, καθόμαστε με τον συμπατριώτη οδοντίατρο και φίλο Αριστείδη Τσοτρούδη στο παγκάκι που είναι δίπλα σ’ αυτό το δέντρο, στο Θριάσιο νοσοκομείο. Η μυρωδιά των ανθών του ήταν μεθυστική. Πώς μυρίζει το Θριασόδεντρο, είπα. Πώς το είπες, μου λέει ο Αριστείδης. Δεν ξέρω το όνομά του, εγώ το ονόμασα έτσι, του απάντησα. Μα αυτό είναι πολύ συνηθισμένο δέντρο, λέγεται ακακία Κωνσταντινουπόλεως, όλοι την ξέρουν, μου είπε ο Αριστείδης. Τώρα τι του λες;
Μπήκα σήμερα στο ιντερνέτ πάλι. Έγραψα «ακακία Κωνσταντινουπόλεως». Εκατοντάδες φωτογραφίες, πληθώρα πληροφοριών. Το δέντρο λοιπόν που δεν είχε όνομα, έχει πλήθος ονομάτων: Albizia Julibrissin, ή ακακία η ροδομέταξη, ακακία Κωνσταντινουπόλεως, μιμόζα, ακακία της Περσίας, ομπρέλα της Κίνας, Αλμπίζια Ρόζα, «καλοκαιρινή σοκολάτα», μεταξόδεντρο, μεταξόδεντρο Ιαπωνίας, κλπ. Όμως τι να σας πω, όσο ωραία κι αν είναι όλα αυτά τα ονόματα, το «ξεν’κό» των παιδικών μου χρόνων, μου φαίνεται πιο όμορφο και πιο οικείο.
















































Πέμπτη 9 Ιουνίου 2011

Κατσαρόλες, τσεζβέδες και τγάνια

ΕΥΘΥΜΟΓΡΑΦΗΜΑ


Γράφει ο Σταύρος Τραγάρας

Στις συγκεντρώσεις των «αγανακτισμένων» πολιτών ανά την Ελλάδα, την τιμητική τους είχαν τα διάφορα κατσαρολικά, που χτυπούσαν οι διαμαρτυρόμενοι, για να δείξουν ότι...πεινάνε. Άλλα σύνεργα ήταν οι σφυρίχτρες και τα κουδούνια. Επιτρέψτε μου να εξετάσω το ζήτημα από λημνιακής σημειολογίας.
Η κατσαρόλα, ου μην αλλά και τα παρεμφερή της, τγαν’, χαρανί, τσεζβές, μαστραπάς, χαρκότσκα, τζετζερούδ, μπακράτσ’, ως άλλο κέρας της Αμαλθείας, είναι συνδεδεμένα με την αφθονία, τη χαρά του κορεσμού, την ασφάλεια της εσοδείας, αλλά και την ακολουθούσα σεξουαλική αναζήτηση. «Τζετζερούδ μας χοχλακίζ / τσεζβεδέλ’ καφομυρίζ / το τγανούδ μας τζιτζιρίζ / γ’τόν’σσα μας καλοκαθίζ». Το περιεχόμενο της κατσαρόλας έχει καθοριστική σημασία για τα ιδεολογικά «πιστεύω» των…αγωνιζόμενων συμπολιτών. «Το καλό μας χαρανί / βραζ φασούλες και φακή / πρεπ να βρασ’ όμως κριγιάς / για να μπει στ’ θέση τς η ψχη». Κάποτε ένας πολιτικός σε μια προεκλογική ομιλία στην Ατσική ψιλοέχασε τα λόγια του, και έλεγε συνέχεια, ο λαός…ο λαός, ώσπου πετάχτηκε η συχωρεμένη η Δέσποινα Γιαννά και λέει: «Ο λαός θέλει μάσα». Μάσα λοιπόν, γιατί αλλιώς ρίχνει μούτζα, όπως λέει το δημώδες λημνιακό άσμα: «Το καλό μας χαρανί / βραζ τον άφκο κι τς φασούλες / σα δε βρασ’ όμως κατσίλα / σεις θα φάτε τς μούτζες ούλες». Τώρα θα πει κάποιος, πού χαρανιά και τσεζβέδες. Τα κουζινικά της Ελληνίδος είναι Ευρωπαϊκά και φιρμάτα. Γι’ αυτό οι…πεινώντες και διψώντες συνέλληνες εκσυγχρόνισαν το άσμα: «Χύτρα μας έναι αεγκέ / έναι φίσλερ κι σιτράμ / όπως γω τ’ βροντολογίζω / διετς θα πάθτε το εκράμ». Υπάρχουν βέβαια και πιο πρωτόγονοι, που ακολουθώντας τα πάτρια ήθη, στεντορείως αναφωνούν: «Χερόλομε κι γότσκα γότσκα / α σε βάλω μες στ’ χαρκότσκα».
Τώρα που οι «ταγοί του έθνους» μείωσαν την «ταγή» στην κομματική μάντρα τους, τα στήθη των αγανακτισμένων «βράζνε σα ντο χαρανί», και λένε στους ταγιστές πολιτικούς «κασίδα στο χαρανί σ’» και «θα σε μπρουμτήσω μες το καζάν’» ή ακόμα χειρότερα "τς βάζνε μπροστά με το τγαν’". Εκτός απ’ τους δικαίως αγανακτισμένους υπάρχουν και πολλοί χθεσινοί ευνοημένοι, που σήκωσαν παντιέρα και εν χορώ τραγουδούν προς τους πολιτικούς: «Ούτε σε καταδέχομαι / για τγαν’ μες στην αυλή μ’ / για να τγανίζω πότκαρους / να τρώγει το κατί μ’». Γιατί, σου λέει, εκεί που είχαμε τα μεγαλεία μας και τα αρχοντιλίκια μας, τώρα «α τγανίζομ ασφαλαγκούδια;» ή «α τγανίζομ με το ζμπάθγειο τ’ αρχίδια μας», ή «α γυρίσομ στς τγανόπτες με το ζάχαρ κι τα σμάνουρα;».
Τώρα που μας βγήκε «καζάν’ το μχάν’μα», και δεν υπάρχει φως από πουθενά, «α τς βράσουμ ουλ’ σ’ ένα καζάν’ κι να πιούμε το ζμι τς». Καλά είναι να «ξεβράσ’ η καζάνα μας», και να μη μπερδεύομ το «ξεκαζάνιαζμα στο λακαριό» απ’ το «ξεκαζάνιαζμα στο αναγκαίο».
Αγαπητοί αναγνώστες συν-καζαντζήδες και καζανοκέφαλοι ευτυχείτε. Στο επόμενο τα «κδούνια».